Badania na obecność środków działających podobnie do alkoholu – czego dowiadujemy się z nowego rozporządzenia MZ cz.2.
![](/upload/article/image/krew-4b989c31_369x243.jpeg)
W części pierwszej omawiającej rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie badań na obecność́ alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu w organizmie pracownika omówiliśmy wytyczne dotyczące badania, przechowywania i dokumentowania próbek na obecność alkoholu. Rozporządzenie, które weszło w życie 21 lutego 2023 roku określiło: warunki i metody przeprowadzania przez pracodawcę oraz przez uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego lub zlecanych przez ten organ badań na obecność w organizmie pracownika: alkoholu i/lub środków działających podobnie do alkoholu. W rozporządzeniu opisano sposób dokumentowania badań na obecność alkoholu lub środków działających podobnie oraz przedstawiono wykaz środków działających podobnie do alkoholu.
W tej części skupimy się na omówieniu badań, przechowywania i dokumentowania próbek na obecność środków działających podobnie do alkoholu.
Środki działające podobnie do alkoholu – co to takiego?
W rozporządzeniu zdefiniowano środki działające podobnie do alkoholu. Są nimi:
- opioidy;
- amfetamina i jej analogi;
- kokaina;
- kannabinoidy;
- benzodiazepiny.
Badania na obecność powyższych środków obejmują̨:
- badanie przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego;
- badanie krwi;
- badanie moczu.
Badanie na obecność́ środków, działających podobnie do alkoholu, polega na nieinwazyjnym pobraniu próbek śliny i umieszczeniu ich w urządzeniu do oznaczania metodą immunologiczną środków działających podobnie do alkoholu, zgodnie z instrukcją obsługi tego urządzenia. Do próbek, o których mowa powyżej, nie dodaje się innych substancji, poza znajdującymi się w zestawie urządzenia do oznaczania metodą immunologiczną środków działających podobnie do alkoholu.
Środki działające podobnie do alkoholu - badanie krwi
Badanie na obecność środków, działających podobnie do alkoholu, polega na analizie laboratoryjnej krwi pobranej z żyły osoby badanej metodą chromatografii gazowej połączonej ze spektrometrią masową lub inną metodą instrumentalną, w tym wysokosprawną chromatografią cieczową, wysokosprawną chromatografią cieczową połączoną ze spektrometrią masową. Krew do badania pobiera się do dwóch probówek w objętości co najmniej 5 cm3, z zachowaniem następujących warunków:
- do pobrania krwi używa się sprzętu jednorazowego użytku;
- do probówek, do których pobiera się krew, nie wolno dodawać́ innych substancji, poza środkami zapobiegającymi krzepnięciu i rozkładowi krwi umieszczonymi w każdej probówce przez producenta;
- do dezynfekcji skóry używa się środków odkażających niezawierających alkoholu.
W przypadku powzięcia uzasadnionego podejrzenia, że pobranie krwi może spowodować́ zagrożenie życie lub zdrowia osoby badanej, decyzję o pobraniu krwi lub odstąpieniu od jej pobrania podejmuje lekarz. Sporządza się wtedy protokół analogiczny jak w przypadku odstąpienia od badania krwi na obecność alkoholu.
W pobranej krwi oznacza się co najmniej następujące środki działające podobnie do alkoholu:
- morfinę̨ (granica oznaczalności LOQ –10 ng/ml);
- amfetaminę̨ i jej analogi, w tym metylenodioksymetamfetaminę (MDMA), (granica oznaczalności LOQ – 25 ng/ml);
- kokainę̨ (granica oznaczalności LOQ – 10 ng/ml) i jej metabolit – benzoiloekgoninę (granica oznaczalności LOQ – 50 ng/ml);
- delta-9-tetrahydrokannabinol (granica oznaczalności LOQ – 1 ng/ml);
- benzodiazepiny.
Z wykonanych pobrań i badań sporządza się dokumentację analogiczną jak w przypadku pobierania próbek na obecność alkoholu.
Środki podobne do alkoholu – badanie moczu
Badanie na obecność́ środków, działających podobnie do alkoholu, polega na analizie laboratoryjnej moczu osoby badanej. Mocz do badania pobiera się do dwóch pojemników w objętości co najmniej po 5 cm3, z zachowaniem następujących warunków:
- do pobrania moczu używa się pojemnika jednorazowego użytku, uniemożliwiającego zamianę̨, rozcieńczenie lub dodanie do niego innych substancji po jego zamknięciu;
- do pojemnika, do którego pobiera się mocz, nie wolno dodawać́ innych substancji.
W pobranym moczu oznacza się co najmniej następujące środki działające podobnie do alkoholu:
- morfinę̨ (granica oznaczalności LOQ – 200 ng/ml) i 6-acetylomorfinę (granica oznaczalności LOQ – 20 ng/ml);
- amfetaminę̨ i jej analogi, w tym metylenodioksymetamfetaminę (MDMA), (granica oznaczalności LOQ – 250 ng/ml);
- kokainę̨ (granica oznaczalności LOQ – 50 ng/ml) i jej metabolit – benzoiloekgoninę (granica oznaczalności LOQ – 100 ng/ml);
- 11-nor-9-karboksy-delta-9-tetrahydrokannabinol (granica oznaczalności LOQ – 15 ng/ml);
- benzodiazepiny.
Probówki zawierające krew i pojemniki zawierające mocz do badań, oznacza się w sposób zapewniający ustalenie tożsamości osoby badanej przez podanie imienia i nazwiska, PESEL (jeżeli nie posiada numeru PESEL – serii i numeru dokumentu potwierdzającego tożsamość́), oraz zabezpiecza się w sposób uniemożliwiający zmianę̨ ich zawartości lub zniszczenie w czasie przechowywania lub transportu. Czynności te wykonuje się w obecności osoby badanej, jeżeli jest to możliwe.
Przechowywanie próbek
Do czasu rozpoczęcia badania krwi lub moczu, pobrane próbki przechowuje się i transportuje w temperaturze od 2°C do 6°C.
Dokumentacja
Z przebiegu badań na obecność́ środków podobnych do alkoholu przeprowadzonych przez uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego sporządza się protokół, który zawiera:
- dane osoby badanej: imię̨ i nazwisko, datę̨ urodzenia, PESEL (a jeżeli nie posiada – serię i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość;
- informację o przyjęciu albo nieprzyjęciu środka działającego podobnie do alkoholu – na podstawie oświadczenia osoby badanej, jeżeli jego złożenie jest możliwe;
- informację o chorobach, na jakie choruje osoba badana – na podstawie oświadczenia osoby badanej, jeżeli jego złożenie jest możliwe;
- opis objawów i okoliczności uzasadniających podejrzenie użycia środka działającego podobnie do alkoholu;
- miejsce, datę̨, godzinę̨ i minutę̨ stwierdzenia objawów i okoliczności, o których mowa powyżej
- datę̨, godzinę̨ i minutę̨ pobrania próbek śliny, krwi lub moczu oraz oznaczenie probówki lub pojemnika z krwią̨ lub moczem;
- miejsce, datę̨, godzinę̨ i minutę̨ oraz metodę̨ badania próbek śliny, krwi lub moczu;
- wyniki badania próbek śliny, krwi lub moczu
- imię, nazwisko, stanowisko i podpis osoby pobierającej próbki śliny, krwi lub moczu;
- imię, nazwisko i podpis osoby badającej próbki śliny, krwi lub moczu;
- imię, nazwisko i podpis osoby, w obecności której przeprowadzono badanie;
- w przypadku odstąpienia od pobrania próbek krwi lub moczu – przyczynę̨ odstąpienia;
- informację czy badanie krwi lub moczu przeprowadzono na żądanie osoby badanej;
- czytelny podpis osoby badanej, jeżeli jego złożenie jest możliwe albo informację o przyczynie niezłożenia podpisu;
- załącznik w postaci kopii ważnego dokumentu potwierdzającego kalibrację lub wzorcowanie urządzenia użytego do przeprowadzenia badania
Rozporządzenie weszło w życie z dniem 21 lutego 2023 r.