Zestawy przeciwwstrząsowe po nowelizacji 2026 - co zmienia się od 14 kwietnia i co to oznacza w praktyce?

Nowe przepisy wprowadzają 5 typów zestawów przeciwwstrząsowych zależnych od rodzaju działalności leczniczej. Sprawdź, co to oznacza dla przychodni, gabinetów, opieki ambulatoryjnej i szpitali.

Od 14 kwietnia 2026 roku zaczynają obowiązywać nowe zasady dotyczące składu zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie. To ważna zmiana dla placówek ochrony zdrowia, ponieważ odchodzi się od dotychczasowego modelu opartego głównie na zawodzie osoby udzielającej świadczenia. W jego miejsce wprowadzono rozwiązanie bardziej praktyczne: skład zestawu ma być dopasowany do rodzaju działalności leczniczej oraz realnych warunków udzielania świadczeń.

Z perspektywy organizacyjnej to krok w stronę większego uporządkowania. Z perspektywy pielęgniarki i położnej oznacza to natomiast potrzebę bardzo konkretnego działania: sprawdzenia, czy zestaw dostępny w danej komórce organizacyjnej rzeczywiście odpowiada nowym wymaganiom.

Nowy model: pięć zakresów zestawów przeciwwstrząsowych

Nowelizacja wprowadza pięć wariantów zestawów przeciwwstrząsowych. Są one przypisane do rodzaju działalności leczniczej:

1. ambulatoryjne świadczenia zdrowotne udzielane w miejscu pobytu pacjenta,

2. ambulatoryjne świadczenia zdrowotne z zakresu stomatologii,

3. ambulatoryjne świadczenia zdrowotne udzielane w pomieszczeniach zakładu leczniczego,

4. stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne,

5. stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne szpitalne.

To oznacza koniec jednolitego podejścia do zestawów przeciwwstrząsowych. Innego wyposażenia wymaga praca w gabinecie, innego zespół udzielający świadczeń w miejscu wezwania, a jeszcze innego oddział szpitalny, gdzie możliwości diagnostyczne, monitorowanie i dostęp do leków są znacznie szersze.

Co zawiera podstawowy zestaw wykorzystywany w miejscu pobytu pacjenta?

Najbardziej podstawowy wariant, przeznaczony do ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych udzielanych w miejscu pobytu pacjenta, obejmuje leki i płyny, które mają umożliwić szybkie wdrożenie podstawowego postępowania ratującego życie. W jego skład wchodzą:

• adrenalina,

• aqua pro injectione – rozpuszczalnik do sporządzania leków parenteralnych,

• captopril,

• nitrogliceryna,

• glukoza do wstrzykiwań,

• hydrokortyzon,

• 0,9% NaCl,

• glukoza do infuzji,

• 0,9% NaCl do infuzji.

Jest to zestaw ograniczony do najważniejszych produktów, które mogą być potrzebne w nagłym pogorszeniu stanu pacjenta poza placówką. Taki model ma charakter praktyczny: nie zakłada wyposażenia „na wszystko”, lecz zabezpiecza najczęstsze sytuacje wymagające doraźnej interwencji.

Przychodnia, stomatologia, zakład leczniczy - różnice mają znaczenie

W ambulatoryjnej opiece zdrowotnej udzielanej w pomieszczeniach zakładu leczniczego zestaw jest szerszy niż ten przeznaczony do wizyt w miejscu pobytu pacjenta. Pojawiają się w nim dodatkowe produkty lecznicze, takie jak atropina, klonazepam, furosemid, ketoprofen czy salbutamol. Oznacza to, że placówka musi ocenić nie tylko sam fakt posiadania zestawu przeciwwstrząsowego, ale również jego zgodność z konkretnym profilem działalności.

Osobny wariant przewidziano dla stomatologii. To również ważne, ponieważ ryzyko nagłych reakcji, w tym reakcji alergicznych, nagłego wzrostu ciśnienia czy zaburzeń oddechowych, istnieje także w gabinecie stomatologicznym. Nowelizacja porządkuje więc wymagania w sposób bardziej odpowiadający rzeczywistości klinicznej.

Szpitale: najszerszy skład zestawu

Najbardziej rozbudowany zestaw przewidziano dla świadczeń stacjonarnych i całodobowych w warunkach szpitalnych. Obejmuje on 26 pozycji. W tej grupie znajdują się m.in. amiodaron, metoprolol, midazolam, morfina, nalokson, noradrenalina, prednizolon, tlen, mannitol czy płyny wieloelektrolitowe. To pokazuje wyraźnie, że ustawodawca różnicuje wymagania zgodnie z rzeczywistymi możliwościami i zakresem odpowiedzialności placówki. Szpital dysponuje zapleczem monitorowania, personelem pracującym w trybie ciągłym i możliwością prowadzenia bardziej zaawansowanego leczenia, dlatego skład zestawu jest tam najszerszy.

Nalokson tylko w szpitalu - co to oznacza?

W nowych przepisach nalokson nie został uwzględniony w zestawach ambulatoryjnych. Znalazł się wyłącznie w zestawie szpitalnym. Ma to znaczenie praktyczne, bo nalokson jest odwracaczem działania opioidów i bywa wykorzystywany w sytuacji przedawkowania lub istotnych działań niepożądanych po opioidach. Z punktu widzenia praktyki oznacza to, że placówki ambulatoryjne nie powinny automatycznie zakładać, że ich zestaw musi odpowiadać składem szpitalowi. Nowe rozporządzenie wyraźnie odchodzi od takiego myślenia. Jednocześnie wymaga to od personelu bardzo dobrej znajomości lokalnych procedur postępowania w przypadku depresji oddechowej, zaburzeń świadomości czy pogorszenia stanu pacjenta po lekach.

Morfina w zestawie szpitalnym - lek pod ścisłą kontrolą

W zestawie szpitalnym uwzględniono także morfinę. To rozwiązanie nie powinno dziwić, ponieważ szpital jest miejscem, w którym lek ten może być stosowany w kontrolowanych warunkach, przez uprawniony personel, z monitorowaniem pacjenta i oceną odpowiedzi na leczenie. W praktyce pielęgniarskiej oznacza to konieczność zachowania szczególnej uważności nie tylko przy podaniu leku, ale także podczas obserwacji chorego po jego zastosowaniu. Dotyczy to przede wszystkim częstości oddechów, saturacji, poziomu świadomości, ciśnienia tętniczego, zgłaszanych dolegliwości oraz dokumentacji wykonanych działań i reakcji pacjenta.

Co nowelizacja oznacza dla pielęgniarek i położnych?

Zmiana przepisów nie jest wyłącznie kwestią formalną. W codziennej pracy może przełożyć się na kilka bardzo konkretnych obowiązków:

Trzeba zweryfikować skład zestawu - nie wystarczy stwierdzenie, że „zestaw przeciwwstrząsowy jest”. Należy sprawdzić, czy odpowiada on rodzajowi działalności leczniczej prowadzonej przez placówkę lub komórkę organizacyjną.
Niezbędna jest kontrola terminów ważności i kompletności - nowelizacja nie znosi podstawowych obowiązków dotyczących nadzoru nad lekami. Nadal konieczne są regularne przeglądy zawartości zestawu, kontrola dat ważności, uzupełnianie braków i udokumentowanie tych czynności zgodnie z procedurą obowiązującą w podmiocie.
Potrzebna jest aktualizacja procedur wewnętrznych - jeżeli dotychczasowe instrukcje, listy kontrolne lub regulaminy odnoszą się do starego modelu zestawów, wymagają aktualizacji. To samo dotyczy szkoleń stanowiskowych i zasad odpowiedzialności za kontrolę wyposażenia.
Personel powinien znać nie tylko skład, ale i zastosowanie leków - sama obecność produktów leczniczych nie poprawi bezpieczeństwa, jeżeli zespół nie zna zasad ich użycia, dawkowania, dróg podania i możliwych działań niepożądanych. Dotyczy to szczególnie sytuacji nagłych, w których liczy się czas, jasny podział ról i sprawna komunikacja.

Wdrożenie nowych przepisów warto potraktować zadaniowo. Dobrą praktyką będzie:

ustalenie, do którego z pięciu zakresów należy dana działalność
porównanie obecnego składu zestawu z nowym wykazem
usunięcie rozbieżności i uzupełnienie brakujących pozycji
sprawdzenie sposobu przechowywania leków i płynów
aktualizacja procedur, instrukcji i kart kontroli
przypomnienie personelowi zasad postępowania przeciwwstrząsowego oraz lokalnych algorytmów działania.

Warto też pamiętać, że dotychczasowe produkty lecznicze wchodzące w skład zestawów przeciwwstrząsowych mogą być stosowane do wyczerpania zapasów, o ile wcześniej nie upłynie termin ich ważności. To ważny zapis z punktu widzenia organizacji pracy i gospodarki lekowej.

Zestaw przeciwwstrząsowy to nie szafka „na wszelki wypadek”

W praktyce klinicznej zestaw przeciwwstrząsowy bywa traktowany jako obowiązkowy element wyposażenia, który po prostu ma być obecny. Tymczasem jego rzeczywista rola jest znacznie większa. To narzędzie bezpieczeństwa, które musi być kompletne, dostępne, znane personelowi i osadzone w realnych procedurach działania. Nowelizacja z 2026 roku porządkuje ten obszar i lepiej dopasowuje wymagania do miejsca udzielania świadczeń. Dla pielęgniarek i położnych oznacza to przede wszystkim potrzebę czujności organizacyjnej i praktycznej: wiedzieć, co powinno znaleźć się w zestawie, umieć to szybko zlokalizować i być przygotowaną do działania w sytuacji nagłej.