18 września 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Za jej przyjęciem zagłosowało 443 posłów, nikt nie był przeciw ani nie wstrzymał się od głosu. Nie oznacza to jednak, że nowe przepisy już obowiązują. Ustawa trafi teraz do Senatu, a następnie będzie wymagała podpisu Prezydenta RP i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Na obecnym etapie jej ostateczne brzmienie może więc jeszcze ulec zmianie.

Nowe rozwiązania mają stworzyć ogólnopolski, systemowy model asystencji osobistej. Obecnie podobne usługi funkcjonują przede wszystkim w ramach programów czasowych. Po wejściu ustawy w życie asystencja ma być dostępna w każdym powiecie. Według szacunków Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej docelowo może z niej korzystać około 100 tys. osób z niepełnosprawnościami.

Czym ma być asystencja osobista?

Podstawowym założeniem asystencji osobistej jest umożliwienie możliwie niezależnego życia i wykonywania codziennych czynności zgodnie z własnymi potrzebami i wyborami. Nie jest to przejęcie decydowania za osobę z niepełnosprawności. Wsparcie może dotyczyć między innymi samoobsługi i higieny osobistej, prowadzenia gospodarstwa domowego, poruszania się i przemieszczania, komunikowania się z otoczeniem, nauki, pracy, kontaktów społecznych oraz udziału w życiu kulturalnym i rekreacyjnym. Jest to duża różnica w stosunku do klasycznie rozumianej opieki. Asystent ma przede wszystkim wspierać osobę w realizowaniu jej własnych decyzji i codziennego życia, a zakres pomocy ma być ustalany indywidualnie.

Osoba z niepełnosprawnością sama zdecyduje, kto będzie jej asystentem, a także wybiera ścieżkę realizacji usługi (realizacja przez samorząd powiatowy lub organizację pozarządową); 

Ile punktów trzeba mieć, żeby otrzymać asystencję osobistą?

Docelowo prawo do asystencji osobistej ma dotyczyć przede wszystkim osób dorosłych w wieku od 18. do ukończenia 65. roku życia, które mają decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. Poziom potrzeby wsparcia jest odrębną oceną określaną w skali od 0 do 100 punktów. Bierze się w niej pod uwagę funkcjonowanie osoby i zakres pomocy potrzebnej jej w codziennym życiu.

Wdrażanie systemu ma następować stopniowo. W przepisach przejściowych przyjętych w toku prac sejmowych przewidziano rozpoczynanie wsparcia od osób o największej potrzebie pomocy:

• w pierwszym etapie -osoby z co najmniej 90 punktami
• następnie osoby z co najmniej 85 punktami
• docelowo - osoby z wynikiem wynoszącym co najmniej 80 punktów.

W przyjętym modelu grupa osób z wynikiem 80 punktów ma zostać objęta systemem od 1 stycznia 2029 r. Harmonogram jest jednak powiązany również z datą ogłoszenia ustawy, dlatego na obecnym etapie nie należy traktować wszystkich terminów jako ostatecznych.

Ustawa przewiduje również późniejsze objęcie systemem młodzieży od 13. roku życia spełniającej określone wymagania dotyczące orzeczenia o niepełnosprawności.

Ile godzin pomocy będzie można otrzymać?

W przypadku osób dorosłych wymiar asystencji ma wynosić od 20 do docelowo 240 godzin miesięcznie, w zależności od indywidualnie ocenionych potrzeb.

Oznacza to, że maksymalny wymiar wsparcia może odpowiadać średnio około 8 godzinom dziennie.

Dla osób w wieku od 13 do 18 lat przewidziano mniejszy wymiar od 20 do 80 godzin miesięcznie.

Prawo do asystencji ma być przyznawane na dłuższy okres. Zgodnie z informacją resortu rodziny po zmianach dokonanych podczas prac parlamentarnych decyzja ma obowiązywać od roku do maksymalnie 5 lat.

Asystent osobisty będzie mógł wykonywać także określone czynności związane ze zdrowiem

Ten fragment ustawy jest szczególnie ważny z punktu widzenia zawodów medycznych.

Asystencja osobista nie ogranicza się do pomocy przy przemieszczaniu się, zakupach czy czynnościach higienicznych. Ustawa przewiduje również możliwość wykonywania przez asystenta prostych czynności pielęgnacyjnych lub higienicznych niewymagających kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych, a po odbyciu odpowiedniego instruktażu specjalistycznego, także ściśle określonych czynności związanych ze zdrowiem użytkownika. W tekście ustawy procedowanym w Sejmie znalazły się między innymi:

• pomiar ciśnienia tętniczego, saturacji, temperatury oraz glikemii
• stosowanie okładów i kompresów
• zmiana opatrunku na ranie niepowikłanej
• podawanie leków drogą doustną, doodbytniczą i przez skórę
• podawanie leków wziewnych
• podawanie insuliny za pomocą pena
• obsługa koncentratora tlenu, respiratora, pompy insulinowej i podstawowa obsługa ssaka
• działania w zakresie profilaktyki przeciwodleżynowej i opatrywanie odleżyn
• obsługa żywienia dojelitowego przez zgłębnik lub przetokę odżywczą
• wymiana worka stomijnego i worka na mocz
• odśluzowywanie dróg oddechowych, w tym czyszczenie rurki tracheostomijnej
• cewnikowanie cewnikiem zewnętrznym oraz jednorazowym cewnikiem wewnętrznym.

To znacznie szerszy katalog niż czynności kojarzone tradycyjnie z usługą asystenta osobistego.

Pielęgniarka może szkolić asystenta

Ustawodawca przewidział przy tym dodatkowy mechanizm bezpieczeństwa. Jeżeli kontrakt asystenta obejmuje wskazane w ustawie czynności wymagające specjalistycznego przygotowania, asystent ma obowiązek wcześniej odbyć instruktaż specjalistyczny. Instruktaż taki może przeprowadzić lekarz, pielęgniarka lub ratownik medyczny posiadający prawo wykonywania zawodu. Do czasu jego odbycia asystent nie będzie mógł wykonywać tych czynności.

Jeżeli zakres czynności zostanie później rozszerzony, przed wykonaniem nowych czynności konieczny będzie kolejny instruktaż.

Dla pielęgniarek jest to ważny element nowego systemu. W praktyce mogą one uczestniczyć w opiece nad osobami z niepełnosprawnościami, ale także w przygotowywaniu asystentów do bezpiecznego wykonywania określonych czynności u konkretnego użytkownika. Jednocześnie samo odbycie instruktażu nie zmienia asystenta w pielęgniarkę i nie nadaje mu ogólnych kompetencji właściwych zawodowi medycznemu. Uprawnienie dotyczy określonych ustawą czynności i ma być związane z zakresem ustalonym dla konkretnego użytkownika i kontraktu.

Czy pielęgniarka może zostać asystentem osobistym?

Tak. Wśród kwalifikacji zawodowych pozwalających ubiegać się o wpis do rejestru asystentów ustawa wymienia m.in. pielęgniarkę i położną, a także opiekuna medycznego, ratownika medycznego, fizjoterapeutę, terapeutę zajęciowego, psychologa czy pracownika socjalnego. 

Natomisat wprowadzenie możliwości wykonywania przez asystentów części czynności związanych ze zdrowiem może powodować pytania o granicę pomiędzy asystencją osobistą a profesjonalną opieką pielęgniarską. Ale to nie są te same role.

Asystent ma wspierać osobę z niepełnosprawnością w codziennym, możliwie niezależnym funkcjonowaniu. Może wykonywać wybrane, określone ustawą czynności po odpowiednim przygotowaniu. Pielęgniarka natomiast jest osobą wykonującą zawód medyczny i w ramach swoich kompetencji dokonuje między innymi profesjonalnej oceny stanu pacjenta, rozpoznaje jego potrzeby zdrowotne i pielęgnacyjne, planuje i realizuje opiekę oraz podejmuje działania wynikające z posiadanych kwalifikacji zawodowych. W praktyce szczególnie ważne będzie więc jasne określenie, kiedy wystarcza prawidłowo przeszkolony asystent, a kiedy stan osoby z niepełnosprawnością wymaga profesjonalnego świadczenia pielęgniarskiego lub lekarskiego.

Przykładem może być rana. Ustawa przewiduje możliwość zmiany przez asystenta opatrunku na ranie niepowikłanej. Jeżeli jednak pojawiają się objawy zakażenia, martwica, wysięk wymagający profesjonalnej oceny, pogorszenie stanu miejscowego lub ogólnego pacjenta, sytuacja wykracza poza proste wykonywanie wyuczonej czynności i wymaga odpowiedniej oceny medycznej.

Co ustawa może zmienić w praktyce pielęgniarskiej?

Z punktu widzenia pielęgniarek ustawa może być ważna dla pielęgniarek opiekujących się pacjentami pozostającymi poza szpitalem: osobami z niepełnosprawnościami ruchowymi, neurologicznymi, przewlekle wentylowanymi, korzystającymi z żywienia dojelitowego, stomii, insulinoterapii czy wymagających regularnej pomocy przy czynnościach samoobsługowych. Dobrze funkcjonująca asystencja może ułatwić takim osobom codzienne życie pomiędzy wizytami personelu medycznego i ograniczyć sytuacje, w których rodzina pozostaje jedyną osobą wykonującą wszystkie czynności związane z opieką.

Z perspektywy pielęgniarki ważne będą jednak trzy kwestie: zakres czynności przekazywanych asystentowi, jakość instruktażu oraz jasne określenie sytuacji wymagających kontaktu z pielęgniarką, lekarzem lub zespołem ratownictwa medycznego.

Kiedy ustawa zacznie obowiązywać?

Na razie: jeszcze nie obowiązuje.

18 września 2026 r. zakończył się etap prac w Sejmie. Ustawa została uchwalona i skierowana do dalszej procedury parlamentarnej. Kolejnym etapem są prace w Senacie. Senat może ustawę przyjąć bez zmian, zaproponować poprawki albo ją odrzucić. Ewentualne poprawki lub wniosek o odrzucenie wracają następnie do Sejmu. Po zakończeniu prac parlamentarnych ustawa będzie wymagała podpisu Prezydenta RP i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Dopiero wtedy będzie można wskazać ostateczne terminy uruchamiania systemu.

Źródła:


RCL i Sejm RP

Zdjęcie; Adobe stock

Artykuł przedstawia stan procesu legislacyjnego na 21 września 2026 r. Przepisy mogą ulec zmianie w dalszym toku prac parlamentarnych. Materiał ma charakter edukacyjny i informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani medycznej.