Projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej stał się przedmiotem ostrej wymiany stanowisk między samorządem lekarskim a samorządem pielęgniarek i położnych. Najpierw Naczelna Rada Lekarska negatywnie zaopiniowała część proponowanych rozwiązań, wskazując na ryzyko zbyt daleko idącego rozszerzenia kompetencji pielęgniarek i położnych. Kilka dni później odpowiedziała Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych, oceniając, że stanowisko lekarzy pomija rzeczywisty poziom kształcenia, doświadczenie zawodowe pielęgniarek i położnych oraz międzynarodowe modele zaawansowanej praktyki. W artykule podsumowaliśmy wymianę jaka odbyła się miedzy samorządami zawodowymi.

Stanowisko NIL: zastrzeżenia do zakresu nowych uprawnień

Naczelna Rada Lekarska w stanowisku z 12 czerwca 2026 r. negatywnie zaopiniowała projekt ustawy w części dotyczącej m.in. poszerzenia dotychczasowych uprawnień zawodowych pielęgniarek, przyznania uprawnienia do orzekania o czasowej niezdolności do pracy, zwiększenia uprawnień do stwierdzania zgonów oraz przepisów o zaawansowanej praktyce pielęgniarskiej w zaproponowanym brzmieniu. Jednocześnie samorząd lekarski zaznaczył, że nie zgłasza zastrzeżeń wobec samej idei poszerzenia uprawnień dla szczególnie doświadczonych i wysoko wykwalifikowanych pielęgniarek, ale ocenia, że przedstawiony projekt przewiduje rozwiązania „zbyt daleko idące” i wchodzące w zakres kompetencji lekarza.  

W stanowisku NIL zwrócono uwagę m.in. na projektowany katalog czynności uznawanych za wykonywanie zawodu pielęgniarki. Według samorządu lekarskiego katalog ten miałby zostać znacząco rozszerzony w porównaniu z obowiązującą ustawą. Szczególne zastrzeżenia wzbudziły przepisy dotyczące samodzielnego rozpoznawania objawów wymagających skierowania do lekarza oraz wystawiania skierowań na określone badania diagnostyczne, w tym diagnostykę laboratoryjną i obrazową. NIL wskazała, że niejasne pozostaje, czy uprawnienie to ma być ograniczone do konkretnych przypadków, czy rozumiane szerzej.  

Samorząd lekarski zakwestionował również projektowane przepisy dotyczące samodzielnego udzielania przez pielęgniarki i położne świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych „zgodnie z posiadanymi kompetencjami”. W ocenie NIL takie sformułowanie może być zbyt ogólne i prowadzić do sporów kompetencyjnych. Rada wskazała, że ustawa powinna jasno określać, w jakim zakresie pielęgniarki i położne mogą samodzielnie realizować świadczenia, a które obszary pozostają zastrzeżone dla lekarzy.  

Wśród punktów spornych znalazły się także: możliwość stwierdzania zgonu w obszarze opieki paliatywnej i długoterminowej, wystawianie krótkoterminowych zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy, zakres uprawnień preskrypcyjnych, a także regulacje dotyczące pielęgniarki zaawansowanej praktyki zawodowej i położnej zaawansowanej praktyki zawodowej. NIL podniosła, że projekt nie określa wystarczająco precyzyjnie obszarów, w których miałaby funkcjonować zaawansowana praktyka, ani przypisanych do nich wykazów czynności zawodowych.  

Odpowiedź NRPiP: rozwój kompetencji nie jest zagrożeniem dla pacjenta

Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych w stanowisku z 17 czerwca 2026 r. odpowiedziała na stanowisko samorządu lekarskiego, wyrażając „głębokie zaniepokojenie” jego treścią. W ocenie NRPiP dokumenty samorządu lekarskiego w znacznym stopniu pomijają aktualny stan wiedzy naukowej, doświadczenia międzynarodowe oraz rzeczywisty zakres przygotowania zawodowego pielęgniarek i położnych. Rada uznała, że zamiast debaty nad potrzebami pacjentów i wyzwaniami systemu ochrony zdrowia, stanowisko NIL koncentruje się na obronie historycznego podziału kompetencji zawodowych.  

NRPiP stanowczo sprzeciwiła się przedstawianiu zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej i położniczej jako zagrożenia dla bezpieczeństwa pacjentów. W jej ocenie projekt ustawy nie tworzy nowego zawodu medycznego i nie prowadzi do zastępowania lekarzy przez pielęgniarki i położne, ale stanowi naturalny etap rozwoju tych zawodów. Samorząd pielęgniarek i położnych podkreślił, że rozwiązania te są zgodne z kierunkiem rekomendowanym przez organizacje międzynarodowe i z doświadczeniami systemów ochrony zdrowia, w których zaawansowana praktyka pielęgniarska funkcjonuje od lat.  

W odpowiedzi NRPiP mocno zaakcentowała poziom przygotowania zawodowego pielęgniarek i położnych w Polsce. Przypomniano, że od ponad dwóch dekad kształcenie odbywa się na poziomie szkolnictwa wyższego i obejmuje m.in. anatomię, fizjologię, patofizjologię, farmakologię, diagnostykę laboratoryjną, badanie fizykalne, ocenę stanu zdrowia, medycynę ratunkową, choroby wewnętrzne, chirurgię, pediatrię, ginekologię i położnictwo, psychiatrię, geriatrię, zdrowie publiczne oraz praktykę opartą na dowodach naukowych. NRPiP wskazała także, że kompetencje związane z oceną stanu zdrowia pacjenta, badaniem podmiotowym i przedmiotowym oraz podejmowaniem decyzji klinicznych nie są nowym elementem praktyki pielęgniarek i położnych, lecz częścią kształcenia przeddyplomowego i podyplomowego. Według samorządu pielęgniarek i położnych status APN/APM miałby dotyczyć wyłącznie osób z tytułem magistra, tytułem specjalisty, wieloletnim doświadczeniem zawodowym oraz potwierdzonymi kompetencjami.  

Najważniejsze punkty sporu

Sednem konfliktu jest pytanie, gdzie powinny przebiegać granice samodzielności zawodowej pielęgniarek i położnych. NIL akcentuje potrzebę precyzyjnego opisania zakresu czynności, aby uniknąć niejasności i sporów kompetencyjnych. NRPiP odpowiada, że utrzymywanie sztywnych, historycznych podziałów nie odpowiada już realiom współczesnej ochrony zdrowia i nie wykorzystuje potencjału wysoko wykwalifikowanych przedstawicieli zawodów medycznych.

Pierwszym punktem spornym są skierowania na badania diagnostyczne. NIL obawia się zbyt szerokiego zakresu tych uprawnień, zwłaszcza w odniesieniu do diagnostyki obrazowej czy endoskopowej. NRPiP wskazuje natomiast, że podobne rozwiązania od lat funkcjonują w wielu krajach, poprawiając dostępność diagnostyki i skracając czas oczekiwania.

Drugim punktem jest stwierdzanie zgonu. NIL stoi na stanowisku, że czynność ta powinna pozostać w kompetencji lekarzy. NRPiP odpowiada, że projekt nie dotyczy ustalania przyczyny zgonu, lecz potwierdzenia faktu śmierci w ściśle określonych okolicznościach, zwłaszcza w opiece paliatywnej, hospicyjnej i długoterminowej.

Trzecim obszarem jest wystawianie krótkoterminowych zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy. NIL ocenia, że oznaczałoby to przyznanie pielęgniarkom i położnym prawa do samodzielnego diagnozowania chorób. NRPiP widzi w tym rozwiązaniu sposób na ograniczenie obciążeń administracyjnych systemu i poprawę dostępności świadczeń.

Czwartym i najbardziej symbolicznym punktem sporu jest zaawansowana praktyka pielęgniarska i położnicza. NIL nie odrzuca samej idei APN, ale wskazuje na potrzebę precyzyjnego określenia obszarów jej działania, zakresu uprawnień oraz mechanizmów kwalifikacji. NRPiP odpowiada, że APN i APM nie mają zastępować lekarzy, lecz umożliwić wykonywanie zaawansowanych zadań przez osoby z najwyższymi kwalifikacjami zawodowymi.

Spór o kompetencje czy spór o model systemu?

Choć wymiana stanowisk dotyczy konkretnych przepisów projektu ustawy, w tle widoczny jest szerszy problem: jak powinien wyglądać nowoczesny podział ról w systemie ochrony zdrowia. Samorząd lekarski domaga się jednoznacznego wskazania granic kompetencji oraz zachowania wyłączności lekarzy w obszarach diagnostycznych i terapeutycznych. Samorząd pielęgniarek i położnych podkreśla natomiast, że współczesna opieka zdrowotna powinna być oparta na kwalifikacjach, doświadczeniu, współpracy interdyscyplinarnej i realnych potrzebach pacjentów. NRPiP w swoim stanowisku przypomina, że polskie pielęgniarki i położne od 2016 roku posiadają już określone uprawnienia do ordynowania leków, wystawiania recept, zlecania wyrobów medycznych oraz kierowania na część badań diagnostycznych. Według Rady korzystanie z tych kompetencji nie doprowadziło do systemowego zagrożenia bezpieczeństwa pacjentów. Z kolei NIL wskazuje, że projekt nowej ustawy, w obecnym brzmieniu, może pogłębić niejasności, ponieważ w wielu miejscach posługuje się pojęciami zbyt ogólnymi, takimi jak „posiadane kompetencje” czy „realizacja zadań związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych”. W ocenie samorządu lekarskiego takie przepisy powinny być doprecyzowane, zanim ustawa zostanie przyjęta.  

Spór między NIL a NRPiP pokazuje, że projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej będzie jednym z ważniejszych tematów legislacyjnych dla środowiska medycznego. Dla pielęgniarek i położnych projekt może oznaczać formalne uznanie kompetencji, które od lat rozwijają się w praktyce klinicznej, edukacji i specjalizacji. Dla lekarzy istotne pozostaje natomiast zabezpieczenie tych obszarów, które uznają za wymagające wyłącznej odpowiedzialności lekarskiej. Ostateczny kształt ustawy będzie miał znaczenie dla relacji między zawodami medycznymiale również może wpływać na organizację opieki w POZ, opiece długoterminowej, paliatywnej, geriatrycznej, leczeniu ran, opiece nad pacjentem przewlekle chorym oraz w tych obszarach, gdzie dostęp do lekarza jest ograniczony, a potrzeby pacjentów stale rosną.

źródła: 

Naczelna Rada Lekarska, Stanowisko nr 1/26/X Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 12 czerwca 2026 r. w sprawie projektu ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej. https://nil.org.pl/aktualnosci/9289-naczelna-rada-lekarska-o-zakresie-i-granicach-uprawnien-zawodowych-w-ochronie-zdrowia   dostęp: 20-25.06.2026

Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych, Stanowisko nr 13 Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych z 17 czerwca 2026 r. w sprawie Stanowiska Nr 1 XVII Krajowego Zjazdu Lekarzy dotyczącego projektu ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej oraz Nr 1/26/X Naczelnej Rady Lekarskiej. https://nipip.pl/stanowisko-naczelnej-rady-pielegniarek-i-poloznych-w-odpowiedzi-na-stanowiska-samorzadu-lekarskiego/ dostęp: 24-27.06.2026

Zdjęcie : Adobe Stock

O projekcie ustawy pisaliśmy w artykułach: 

Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej. Co zakładają nowe przepisy?

Projekt ustawy o zawodzie położnej budzi kontrowersje. Spór o kształcenie położnych

-----

Artykuł ma charakter informacyjny i publicystyczny. Został przygotowany na podstawie stanowisk samorządów zawodowych dotyczących projektu ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej. Nie stanowi opinii prawnej ani interpretacji obowiązujących przepisów. Ostateczny zakres uprawnień pielęgniarek i położnych będzie zależał od finalnego brzmienia ustawy oraz aktów wykonawczych.