Rząd przyjął kolejne projekty ustaw należących do pakietu zmian w ochronie zdrowia. Reforma obejmuje jednak znacznie więcej niż nowe zasady wynagradzania personelu medycznego. Wprowadzane są również rozwiązania dotyczące kolejek, rzeczywistych grafików pracy, centralnej e-rejestracji, organizacji szpitali i monitorowania ich wydatków. Część zmian już obowiązuje, kolejne mają wejść w życie w najbliższych miesiącach, a część nadal wymaga przejścia pełnej ścieżki legislacyjnej.

22 września 2026 r. Rada Ministrów przyjęła pakiet projektów dotyczących ochrony zdrowia. Ministerstwo Zdrowia przedstawia je jako kolejny etap szerszej reformy, której głównymi elementami mają być większa przejrzystość wydatkowania środków publicznych, dokładniejsza kontrola zatrudnienia i czasu pracy personelu, uporządkowanie kolejek oraz dalsza cyfryzacja systemu.

Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć: przyjęcie projektu przez Radę Ministrów nie oznacza wejścia przepisów w życie. Projekty ustaw muszą jeszcze przejść przez Sejm i Senat, a następnie zostać podpisane przez Prezydenta RP i ogłoszone w Dzienniku Ustaw. Równocześnie część elementów całego pakietu została wprowadzona wcześniej poprzez ustawy lub rozporządzenia i ma już konkretne daty wdrożenia.

Limity wynagrodzeń i czasu pracy personelu medycznego

Najwięcej dyskusji wywołują zmiany dotyczące zatrudniania i wynagradzania osób wykonujących zawody medyczne. Według projektu przyjętego przez rząd maksymalna stawka godzinowa ma wynosić 1/20 minimalnego wynagrodzenia za pracę, co obecnie odpowiada 240 zł brutto. Łączne miesięczne wynagrodzenie miałoby być ograniczone do ośmiokrotności minimalnego wynagrodzenia przy jednym pełnym etacie oraz do szesnastokrotności przy dwóch etatach. Projekt przewiduje także ograniczenie łącznego czasu pracy do równowartości maksymalnie dwóch pełnych etatów.

Minimalny wymiar zatrudnienia przy udzielaniu świadczeń szpitalnych oraz w przyszpitalnych poradniach ambulatoryjnych miałby wynosić połowę pełnego wymiaru czasu pracy.

Planowane jest ponadto odejście od części stosowanych obecnie modeli kontraktowych. Projekt przewiduje m.in. zakaz ustalania wynagrodzenia jako procentu wartości wykonanych procedur oraz ograniczenia dotyczące zawierania niektórych umów za pośrednictwem spółek lub spółdzielni.

Dla obowiązujących już umów przewidziano okres dostosowawczy wynoszący maksymalnie sześć miesięcy. Nowe umowy miałyby natomiast podlegać nowym zasadom bezpośrednio po wejściu ustawy w życie.

Konkursy na świadczenia mają być jawniejsze

Drugim dużym obszarem zmian jest zwiększenie przejrzystości konkursów, w których podmioty lecznicze wybierają osoby udzielające świadczeń zdrowotnych. Według danych przedstawionych przez Ministerstwo Zdrowia każdego roku przeprowadzanych jest około 39 tys. postępowań konkursowych, a w ich wyniku zawieranych jest około 37 tys. umów z personelem medycznym. Placówki mają być zobowiązane do publikowania m.in. informacji o złożonych ofertach, warunkach finansowych oraz wynikach konkursów. Dane mają być dostępne również w centralnej aplikacji.  W praktyce oznaczałoby to znacznie większą możliwość porównywania warunków, na jakich zatrudniany jest personel medyczny w poszczególnych placówkach.

Szpitale dostaną więcej czasu na restrukturyzację

Kolejny projekt przyjęty przez Radę Ministrów zakłada przedłużenie obecnego okresu funkcjonowania systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń, czyli tzw. sieci szpitali, do 30 czerwca 2029 r.

Pierwotnie obecny wykaz miał obowiązywać do 30 czerwca 2027 r. Rząd argumentuje, że dodatkowe dwa lata mają umożliwić placówkom przeprowadzenie restrukturyzacji i procesów konsolidacyjnych bez ryzyka nagłej utraty stabilnego finansowania z NFZ. Jest to kontynuacja zmian rozpoczętych ustawą dotyczącą szpitalnictwa przyjętą w 2025 r. Przepisy umożliwiły m.in. większą elastyczność w zmianie profili działalności szpitali, koncentrację niektórych świadczeń oraz łączenie placówek przez podmioty samorządowe. Dla personelu medycznego będzie to jeden z elementów reformy, który warto szczególnie obserwować. Zmiana profilu oddziału, łączenie zakresów świadczeń czy koncentracja procedur w wybranych ośrodkach może bowiem oznaczać również reorganizację zespołów.

NFZ będzie wiedział, kiedy personel rzeczywiście pracuje

Jedna z bardziej praktycznych zmian dotyczy raportowania rzeczywistych godzin pracy personelu medycznego. Placówki będą przekazywały do NFZ informacje o personelu wykazanym w umowie, o jego obecności i godzinach udzielania świadczeń. Dane mają być przekazywane do 20 dnia każdego miesiąca. Rozwiązanie ma wejść w życie 1 listopada 2026 r. Z perspektywy pielęgniarek i położnych może to mieć szczególne znaczenie w placówkach, w których występuje wieloetatowość, częste zastępstwa, dyżury dodatkowe lub niedobory kadrowe. System będzie bowiem dysponował znacznie dokładniejszym obrazem tego, ile osób faktycznie pracuje w danym miejscu i czasie.

PESEL ma pokazać rzeczywistą skalę wieloetatowości

Z tym rozwiązaniem łączy się obowiązująca od 5 sierpnia 2026 r. zmiana pozwalająca analizować zatrudnienie, czas pracy i wynagrodzenia personelu medycznego na podstawie numeru PESEL lub numeru prawa wykonywania zawodu. Ministerstwo określa ją jako tzw. ustawę PESEL-ową. Pierwsza zbiórka danych według nowych zasad ma rozpocząć się pod koniec września 2026 r. Dane mają być wykorzystywane m.in. przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji do analiz kosztów zatrudnienia i finansowania systemu. W praktyce państwo uzyska więc dokładniejsze niż dotychczas informacje o tym, w ilu podmiotach pracuje dana osoba, w jakim wymiarze czasu oraz jakie koszty zatrudnienia ponosi system.

Kolejki pod coraz większą kontrolą NFZ

Reforma obejmuje również stopniowe rozszerzanie centralnego monitorowania kolejek. Od 1 października 2026 r. kolejne 15 grup zabiegów szpitalnych ma być prowadzonych w aplikacji AP-KOLCE w czasie rzeczywistym. Na liście znalazły się m.in. koronarografia, wszczepienie i wymiana rozrusznika, artroskopia lecznicza kolana, operacje żylaków kończyn dolnych czy leczenie zespołu cieśni nadgarstka. Centralizacja danych ma umożliwić NFZ obserwowanie rzeczywistych czasów oczekiwania oraz wychwytywanie przypadków, gdy ten sam pacjent zapisany jest równocześnie w kilku miejscach na to samo świadczenie. Pacjenci mają otrzymywać także SMS-y przypominające o terminach. Od 1 stycznia 2027 r. obowiązek prowadzenia odrębnych harmonogramów ma objąć kolejne procedury szpitalne.

Centralna e-Rejestracja ma przyspieszyć

Znacznie szybciej niż pierwotnie planowano ma być również rozwijana Centralna e-Rejestracja.

Ministerstwo chce, aby w ciągu dwóch lat system objął pełny zakres świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej przewidzianych do centralizacji. Wcześniejsze plany zakładały zakończenie tego procesu dopiero w 2029 r. Od 1 października 2026 r. system ma zostać dodatkowo uzupełniony o voicebota przypominającego o wizytach pacjentom, którzy nie korzystają ze smartfonów.

Kolejnym etapem ma być Centralna e-Kolejka dotycząca planowego leczenia szpitalnego. Według zapowiedzi Ministerstwa Zdrowia rozwiązanie ma być technicznie gotowe na przełomie 2026 i 2027 r., natomiast rok 2027 ma być okresem jego stopniowego wdrażania w placówkach.

Powiatowe Centra Zdrowia

Elementem zmian organizacyjnych mają być również Powiatowe Centra Zdrowia. Ich zadaniem ma być zapewnienie dostępu m.in. do diagnostyki, konsultacji internistycznych i prostszych świadczeń zabiegowych na terenach, gdzie dostęp do szpitala jest ograniczony. W dokumentach przedstawionych przez Ministerstwo wskazywano przede wszystkim powiaty, w których nie funkcjonuje szpital, a najbliższa placówka znajduje się w odległości ponad 30 km. Rozwiązanie może mieć znaczenie również dla pielęgniarek i pielęgniarzy, ponieważ rozwijanie opieki poza klasycznym modelem hospitalizacji zwiększa znaczenie świadczeń ambulatoryjnych, koordynacji opieki i kompetencji realizowanych samodzielnie przez poszczególne zawody medyczne.

O powiatowych centach zdrowia pisaliśmy w artykule: Powiatowe centrum zdrowia - nowy zakres świadczeń gwarantowanych. Co zakłada projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia?

Państwo chce dokładniej liczyć koszty personelu

Planowane jest również wprowadzenie nowych wskaźników pozwalających analizować, jaką część przychodów placówki pochłaniają koszty zatrudnienia. Monitorowany ma być m.in.

• udział całkowitych kosztów personelu w przychodach uzyskiwanych z kontraktów z NFZ
• udział kosztów zatrudnienia na podstawie stosunku pracy
• udział wynagrodzeń personelu medycznego w całkowitych kosztach zasobów kadrowych

Według Ministerstwa dane mają służyć do oceny sposobu wykorzystywania pieniędzy publicznych oraz identyfikowania placówek, w których struktura kosztów może wymagać zmian.

Co reforma może oznaczać dla pielęgniarek i położnych?

Choć publiczna dyskusja wokół pakietu zmian koncentruje się przede wszystkim na wysokich kontraktach lekarskich, część proponowanych regulacji posługuje się szerszym pojęciem osób wykonujących zawody medyczne.

Dlatego z punktu widzenia naszego zawodu warto obserwować przede wszystkim ostateczny zakres ustaw uchwalonych przez parlament. Znaczenie mogą mieć: nowe zasady raportowania rzeczywistego czasu pracy, możliwość dokładnego identyfikowania wieloetatowości, zmiany organizacyjne wynikające z restrukturyzacji szpitali oraz dalsza centralizacja danych dotyczących udzielanych świadczeń.

Jednocześnie problemem pozostaje dostępność kadr. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych podkreśla, że reforma ochrony zdrowia powinna wykorzystywać kompetencje pielęgniarek i położnych w znacznie większym stopniu, m.in. poprzez rozwój zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej (nasze artykuły o APN) i rozszerzanie możliwości samodzielnego prowadzenia części świadczeń. 

Sama kontrola czasu pracy czy kosztów zatrudnienia nie zwiększy liczby osób dostępnych do pracy przy pacjencie. Ostateczny efekt reformy będzie więc zależał również od tego, w jaki sposób restrukturyzacja placówek zostanie połączona z polityką kadrową.

Wieloetatowość pielęgniarek może stać się jednym z najtrudniejszych punktów reformy

W przypadku pielęgniarek i położnych szczególnego znaczenia nabierają zapowiadane zmiany dotyczące ewidencjonowania rzeczywistego czasu pracy oraz ograniczenia łącznego wymiaru zatrudnienia. W polskim systemie ochrony zdrowia praca w więcej niż jednej placówce nie jest zjawiskiem marginalnym. Dla części personelu łączenie etatu, części etatu, dyżurów lub umów cywilnoprawnych w kilku podmiotach stało się sposobem funkcjonowania systemu przy utrzymujących się niedoborach kadrowych.

Dlatego dokładniejsze raportowanie czasu pracy na podstawie numeru PESEL lub prawa wykonywania zawodu może po raz pierwszy pokazać rzeczywistą skalę wieloetatowości w grupie pielęgniarek i położnych. Dotychczas dane poszczególnych placówek nie zawsze pozwalały stwierdzić, ile godzin jedna osoba przepracowuje łącznie w różnych miejscach.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjentów większa przejrzystość czasu pracy może być korzystna, ponieważ bardzo duża liczba przepracowanych godzin zwiększa ryzyko przemęczenia personelu. Jednocześnie w przypadku pielęgniarstwa pojawia się druga strona problemu: część szpitali i innych podmiotów leczniczych opiera swoją obsadę właśnie na osobach pracujących w kilku miejscach, przechodzących miedzy placówkami na pojedyncze dyżury, ułamkowe etaty itepe. Sama regulacja liczby godzin nie zwiększy liczby pielęgniarek dostępnych na rynku pracy.

Dlatego przy ocenie tych rozwiązań ważne będzie zwrócenie uwagi na to, czy reforma zostanie powiązana z działaniami zwiększającymi liczbę personelu, poprawą organizacji pracy oraz lepszym wykorzystaniem kompetencji pielęgniarek i położnych. W praktyce reforma może więc ujawnić coś, o czym środowisko pielęgniarskie mówi od lat: że część systemu funkcjonuje dzięki temu, że te same osoby podejmują pracę w kilku podmiotach jednocześnie.

Nie jedna reforma, lecz kilka równoległych zmian

Pakiet przedstawiany obecnie przez Ministerstwo Zdrowia nie jest pojedynczą ustawą zmieniającą cały system jednego dnia. W rzeczywistości jest to kilka procesów prowadzonych równolegle.

Już obowiązują lub zostały wcześniej przyjęte rozwiązania pozwalające dokładniej analizować zatrudnienie personelu oraz restrukturyzować działalność szpitali.

Od 1 października 2026 r. rozszerzony zostanie system AP-KOLCE i uruchamiane będą kolejne funkcje związane z centralną rejestracją.

Od 1 listopada 2026 r. placówki mają raportować rzeczywiste grafiki pracy personelu.

W 2027 r. rozwijane mają być Centralna e-Rejestracja i Centralna e-Kolejka.

Natomiast rozwiązania dotyczące limitowania wynagrodzeń i czasu pracy, jawności konkursów oraz przedłużenia obowiązywania obecnej sieci szpitali zostały 22 września 2026 r. przyjęte przez Radę Ministrów jako projekty ustaw i nadal wymagają przeprowadzenia dalszego procesu legislacyjnego.

Dlatego na obecnym etapie nie należy przedstawiać wszystkich zapowiadanych rozwiązań jako obowiązującego prawa.

Stan prawny i informacje aktualne na 25 września 2026 r.

Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, skierowany do personelu medycznego oraz osób kształcących się w zawodach medycznych. Nie stanowi porady prawnej ani medycznej i nie zastępuje analizy aktualnie obowiązujących przepisów, procedur wewnętrznych ani indywidualnej sytuacji zawodowej. Projekty legislacyjne mogą ulec zmianie w toku prac parlamentarnych. Przed wykorzystaniem informacji w praktyce należy zweryfikować aktualny stan prawny.