Kontrola NIK obejmująca lata 2019-2023 została przeprowadzona w Ministerstwie Zdrowia, Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia oraz 22 podmiotach leczniczych. Głównym jej celem było sprawdzenie czy zapewniono dostęp do kompleksowego leczenia onkologicznego finansowanego ze środków publicznych oraz czy zostały zaspokojone potrzeby zdrowotne pacjentów w zakresie profilaktycznych programów zdrowotnych oraz diagnostyki i leczenia onkologicznego.

Pomimo wieloletnich reform oraz realizacji programów takich jak "Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych" (NPZChN) na lata 2016-2024 oraz "Narodowa Strategia Onkologiczna" (NSO) na lata 2020-2030, kompleksowa opieka onkologiczna w Polsce wciąż pozostaje nieosiągalnym celem. Kontrola przeprowadzona przez Najwyższą Izbę Kontroli (NIK) wskazuje na brak równego dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych, a także niepowodzenie wdrożenia Krajowej Sieci Onkologicznej (KSO).

Nierówności w dostępie do leczenia

NIK zwraca uwagę na znaczne dysproporcje w liczbie lekarzy onkologów i hematologów w poszczególnych regionach. W niektórych województwach ich liczba jest nawet pięciokrotnie większa niż w innych. W województwie opolskim brakuje specjalistów z dziedziny onkologii dziecięcej i hematologii. Rozproszenie świadczeń i brak ciągłości diagnostyczno-leczniczej są kolejnymi problemami, które wpływają na jakość opieki.

Rosnąca liczba zachorowań a niska przeżywalność

Każdego roku w Polsce diagnozuje się około 170 tysięcy nowych przypadków nowotworów, z czego ponad 100 tysięcy kończy się zgonem pacjenta. Nowotwory są drugą najczęstszą przyczyną zgonów w kraju, zaraz po chorobach układu krążenia. Wskaźnik 5-letnich przeżyć w Polsce wynosi nieco ponad 55%, co plasuje nasz kraj poniżej średniej unijnej. Szczególnie wysoką umieralność odnotowuje się w przypadku raka płuc, podczas gdy najlepsze wyniki osiągnięto w leczeniu raka prostaty.

Nieskuteczność działań profilaktycznych

Jednym z głównych problemów pozostaje niska zgłaszalność na badania profilaktyczne. W latach 2019-2023, mimo wydatkowania 136 mln zł na kampanie społeczne, nie udało się zwiększyć udziału pacjentów w programach przesiewowych. Przykładowo:

• Zgłaszalność na cytologię spadła z 16% (2019) do 11% (2023).

• Zgłaszalność na mammografię obniżyła się z 39% (2019) do 27% (2023).

• Profilaktyka raka jelita grubego odnotowała 14% zgłaszalności w 2019, 10% w 2020 i 17% w 2021.

Dodatkowym problemem były opóźnienia w finansowaniu badań przesiewowych raka jelita grubego, co doprowadziło do znacznego spadku liczby wykrytych przypadków w 2022 roku.

Opóźnienia we wdrażaniu Krajowej Sieci Onkologicznej

Krajowa Sieć Onkologiczna miała poprawić organizację leczenia i zapewnić pacjentom standaryzowaną opiekę. Jednak pomimo wydania ponad 130 mln zł i zaangażowania wielu ekspertów, projekt ten nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Wdrożenie KSO przesunięto na kwiecień 2025 r. ze względu na brak spójnych danych i nieprzygotowanie placówek do nowego modelu.

Najwyższa Izba Kontroli rekomenduje Ministerstwu Zdrowia podjęcie działań na rzecz:

• Standaryzacji opisów badań patomorfologicznych.

• Określenia mierników jakości leczenia onkologicznego.

• Zwiększenia udziału pacjentów w badaniach przesiewowych.

Podmioty lecznicze powinny natomiast poprawić organizację świadczeń poprzez rzetelne prowadzenie dokumentacji, terminowe udzielanie świadczeń oraz przeprowadzanie audytów klinicznych.

Brak skutecznych reform w obszarze onkologii powoduje, że Polska nadal boryka się z wysoką umieralnością na nowotwory. Aby poprawić sytuację pacjentów, konieczne są natychmiastowe i skuteczne działania na rzecz całościowej reformy systemu opieki onkologicznej.

Zródło: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/leczenie-onkologiczne.html

Zdjęcie: Adobe Stock