Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej trafił do konsultacji publicznych i niemal natychmiast wywołał reakcję środowiska. Największy spór dotyczy kształcenia położnych. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych podkreśla, że położnictwo powinno pozostać odrębnym kierunkiem studiów, a Ministerstwo Zdrowia przekonuje, że proponowane zmiany mają zwiększyć możliwości zawodowe położnych i pielęgniarek.

Do konsultacji publicznych trafił w piątek 15 maja br. projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i  położnej. Dokument ma zastąpić obowiązującą od 2011 roku ustawę i kompleksowo uregulować m.in. zasady wykonywania obu zawodów, uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, prowadzenia rejestrów, kształcenia przeddyplomowego oraz ustawicznego rozwoju zawodowego. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że zmiany są potrzebne ze względu na rozwój kompetencji pielęgniarek i położnych, zmiany organizacyjne w systemie ochrony zdrowia oraz konieczność uporządkowania przepisów.  

Projekt od razu wywołał jednak silną reakcję środowiska. Największe emocje wzbudziły propozycje dotyczące kształcenia położnych. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych opublikowała oświadczenie, w którym podkreśliła, że nie była autorem zmian dotyczących kształcenia położnych i nie zgłaszała propozycji likwidacji kształcenia położnych na poziomie studiów pierwszego stopnia.  

O co toczy się spór?

Spór nie dotyczy wyłącznie technicznego zapisu w ustawie. W tle jest znacznie szersze pytanie: czy położnictwo ma pozostać samodzielną ścieżką kształcenia i rozwoju zawodowego, czy też model kształcenia położnych ma zostać mocno przebudowany.

NIPiP wskazuje, że podczas wcześniejszego opiniowania projektu w 2024 roku przekazała Ministerstwu Zdrowia propozycję utrzymania kształcenia położnych w dotychczasowym modelu, czyli na studiach pierwszego i drugiego stopnia. W przytoczonym przez Izbę stanowisku zapisano, że położna uzyskuje kwalifikacje zawodowe po ukończeniu studiów pierwszego stopnia (licencjat) oraz studiów drugiego stopnia (magister). Są to odrębne od pielęgniarskich ścieżki kształcenia. 

Obecny model zakłada, że położnictwo jest odrębnym kierunkiem studiów, prowadzącym do wykonywania samodzielnego zawodu medycznego. Dla środowiska położnych ewentualne odejście od tego modelu nie jest więc tylko zmianą organizacyjną. Może być odbierane jako próba osłabienia odrębności i samodzielności zawodu położnej.

NIPiP: położna to nie tylko opieka nad ciężarną i noworodkiem

Jednym z najmocniejszych argumentów środowiska jest przypomnienie, że zawód położnej nie ogranicza się do opieki nad kobietą w ciąży, rodzącą i noworodkiem. Współczesne położnictwo obejmuje opiekę nad kobietą na różnych etapach życia: od edukacji zdrowotnej, profilaktyki, zdrowia reprodukcyjnego, przez opiekę okołoporodową, po obszary ginekologiczne, ginekologiczno-onkologiczne, uroginekologiczne i wsparcie w zakresie planowania rodziny.

Co istotne, sam projekt ustawy również szeroko opisuje zakres wykonywania zawodu położnej. Wśród zadań położnej wskazuje m.in. opiekę nad kobietą w przebiegu ciąży, prowadzenie i przyjmowanie porodów drogami natury, opiekę nad matką i noworodkiem, profilaktykę chorób kobiecych, opiekę ginekologiczną, ginekologiczno-onkologiczną i uroginekologiczną, edukację zdrowotną, promocję zdrowia reprodukcyjnego i seksualnego oraz poradnictwo dotyczące rodzicielstwa i karmienia naturalnego.  

To właśnie dlatego środowisko położnych podkreśla, że zawód ten ma własną tożsamość, własny zakres kompetencji i własną odpowiedzialność zawodową. Położna nie jest „częścią pielęgniarstwa” w prostym znaczeniu organizacyjnym. Jest samodzielnym zawodem medycznym, którego zakres obejmuje opiekę nad kobietą, dzieckiem i rodziną, ale także profilaktykę i zdrowie kobiet w całym cyklu życia.

Ministerstwo Zdrowia: „zawód położnej nie zniknie”

Ministerstwo Zdrowia w opublikowanym komunikacie przekonuje, że projekt nie oznacza likwidacji zawodu położnej, lecz ma poszerzyć możliwości zawodowe osób wykonujących ten zawód. Resort wskazuje, że zmiany mają poprawić dostępność świadczeń dla pacjentów, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach, lepiej wykorzystać kompetencje zawodów medycznych oraz wzmocnić praktyczny wymiar kształcenia.

Wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka, cytowana w komunikacie MZ, podkreśla, że „zawód położnej był, jest i będzie”, a proponowane rozwiązania mają służyć zabezpieczeniu rynku pracy dla położnych. Ministerstwo wskazuje przy tym na dane dotyczące zatrudnienia: według resortu w Polsce jest 44 tys. położnych, z czego 13 tys. nie wykonuje zawodu. Z perspektywy Ministerstwa Zdrowia proponowany model ma polegać na tym, że przyszłe położne przez pierwsze 3 lata zdobywałyby kwalifikacje pielęgniarskie, a następnie przez kolejne 18 miesięcy kwalifikacje położnej. Resort argumentuje, że dzięki temu absolwentka mogłaby wykonywać zarówno zawód położnej, jak i pielęgniarki, zależnie od potrzeb systemu oraz własnej ścieżki zawodowej. Ministerstwo podkreśla również, że taka kolejność kształcenia jest zgodna z dyrektywą unijną.  

To stanowisko nie kończy jednak sporu. Dla środowiska położnych kluczowe pozostaje pytanie, czy proponowany model rzeczywiście wzmacnia zawód położnej, czy w praktyce zmienia jego dotychczasową, samodzielną ścieżkę kształcenia. 

NIPiP wskazuje, że kształcenie położnych powinno odbywać się jak dotychczas - na odrębnym kierunku położnictwo - a ewentualne limity miejsc, w tym na studiach zamawianych, powinny być dostosowywane do sytuacji demograficznej i realnych potrzeb systemu.

Konferencja prasowa NIPiP i reakcja środowiska

Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych zorganizowała 19 maja konferencję prasową poświęconą kontrowersyjnym zmianom w projekcie ustawy przygotowanym przez Ministerstwo Zdrowia. W konferencji udział wzięli przedstawiciele Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych oraz Komisji Położnych przy NRPiP, w tym prezes NRPiP Mariola Łodzińska, wiceprezes Anna Janik oraz przedstawicielki środowiska położnych.  

Sama decyzja o zwołaniu konferencji pokazuje, że sprawa została potraktowana przez samorząd zawodowy jako temat wymagający publicznej reakcji. W oświadczeniu NIPiP wyraźnie zaznaczono, że obecne propozycje, które pojawiły się w maju 2026 roku, zostały zaproponowane przez Ministerstwo Zdrowia, a nie przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych.  

Ministerstwo Zdrowia przedstawia projektowany model jako rozwiązanie zgodne z regulacjami unijnymi i znane z części systemów europejskich. Środowisko położnych zwraca jednak uwagę, że zgodność formalna z prawem unijnym nie przesądza jeszcze, czy taki model odpowiada polskim realiom, potrzebom pacjentek oraz dotychczasowej samodzielności zawodu położnej.

Ministerstwo Zdrowia mówi o potrzebie zmian systemowych

Z perspektywy Ministerstwa Zdrowia projekt ma być elementem większej reformy. W uzasadnieniu wskazano, że obecna ustawa została uchwalona 15 lat temu, a przepisy wymagają aktualizacji z uwagi na rozwój kompetencji zawodowych, postęp medycyny i nowe wyzwania organizacyjne oraz demograficzne. Resort podkreśla też potrzebę ustrukturyzowania kompetencji pielęgniarek i położnych oraz wprowadzenia nowych ról zawodowych, w tym pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki. Problem polega jednak na tym, że duża reforma zawodów medycznych nie może być odbierana przez jedną z grup jako zmiana zmniejszająca jej samodzielność. Zwłaszcza wtedy, gdy dotyczy zawodu tak silnie związanego z bezpieczeństwem kobiet, noworodków, rodzin i opieki profilaktycznej.

Limity kształcenia a demografia

W dyskusji pojawia się również argument dotyczący liczby miejsc na studiach i planowania kadr. NIPiP wskazuje, że kształcenie położnych powinno być prowadzone jak dotychczas, natomiast limity na studia zamawiane powinny być dostosowane do sytuacji demograficznej i rzeczywistych potrzeb systemu.

Pamiętajmy, że Polska mierzy się jednocześnie z kilkoma procesami: zmianami demograficznymi, starzeniem się społeczeństwa, zmieniającą się liczbą porodów, potrzebami zdrowotnymi kobiet w różnych okresach życia oraz koniecznością zapewnienia dostępności opieki ginekologicznej, położniczej, profilaktycznej i edukacyjnej. Z tego powodu dyskusja o kształceniu położnych nie powinna być sprowadzana wyłącznie do liczby porodów. Położna nie pracuje wyłącznie na sali porodowej.

Dlaczego ten temat jest tak ważny?

Projekt ustawy formalnie podkreśla, że zawód pielęgniarki i zawód położnej są samodzielnymi zawodami medycznymi. Jednocześnie spór wokół kształcenia pokazuje, że sama deklaracja samodzielności może nie wystarczyć, jeżeli szczegółowe rozwiązania dotyczące edukacji, kompetencji i ścieżek rozwoju będą odbierane jako ograniczające odrębność zawodu położnej.  

Dla położnych to pytanie o przyszłość zawodu, o sposób przygotowania kolejnych pokoleń położnych, o jakość opieki nad kobietą i dzieckiem, ale też o miejsce położnej w systemie ochrony zdrowia.

Dla pacjentek sprawa również ma znaczenie. Model kształcenia wpływa na to, kto i w jaki sposób będzie sprawował opiekę nad kobietą w ciąży, podczas porodu, w połogu, ale także w profilaktyce chorób kobiecych, edukacji zdrowotnej, zdrowiu reprodukcyjnym, laktacji, opiece nad noworodkiem czy wsparciu rodziny.

Co dalej?

Projekt ustawy nie jest jeszcze obowiązującym prawem. To dokument skierowany do dalszych prac i konsultacji. Oznacza to, że jego zapisy mogą zostać zmienione. Właśnie dlatego obecna reakcja środowiska ma znaczenie - konsultacje publiczne są momentem, w którym samorząd zawodowy, organizacje branżowe, uczelnie, eksperci i praktycy mogą wskazywać ryzyka oraz proponować korekty.

W tej sprawie kluczowe będą najbliższe tygodnie. 

NIPiP prosi o przekazywanie merytorycznych uwag do projektu ustawy na adres nipip@nipip.pl do 29 maja br.

Źródła

Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej, nr UD387, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zawodzie-pielegniarki-i-zawodzie-poloznej 

RCL https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12410308/katalog/13204102#13204102 
Oświadczenie Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych w sprawie projektu ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, 19 maja 2026 r.  https://nipip.pl/oswiadczenie-nipip-ustawa-o-zawodach/

MZ. Większe możliwości zawodowe dla położnej i pielęgniarki. https://www.gov.pl/web/zdrowie/wieksze-mozliwosci-zawodowe-dla-poloznej-i-pielegniarki 

Informacja NIPiP o konferencji prasowej dotyczącej kontrowersyjnych zmian w projekcie ustawy, 19 maja 2026 r.  https://nipip.pl/konferencja-prasowa-nt-kontrowersyjnych-zmian-w-projekcie-ustawy-o-zawodzie-pielegniarki-i-poloznej-przygotowanej-przez-ministerstwo-zdrowia-19-maja-wtorek-godz-10-00/ 

Zdjęcie: konferencja prasowa NIPiP