Do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów trafił projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zakłada on m.in. odejście od stygmatyzującej terminologii, doprecyzowanie procedur sądowych, uregulowanie zasad stosowania przymusu bezpośredniego oraz wprowadzenie nowych rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo pacjentów i personelu. Sprawdzamy, co może się zmienić w codziennej praktyce pielęgniarskiej.

Ministerstwo Zdrowia przedstawiło projekt zmian w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2024 r. poz. 917) oraz w powiązanych aktach prawnych. Nowelizacja ma na celu unowocześnienie terminologii, doprecyzowanie procedur oraz wprowadzenie rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo pacjentów, personelu i uczestników interwencji. Projekt uwzględnia także wnioski Najwyższej Izby Kontroli z kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”.

Zmiana terminologii – odejście od pojęć stygmatyzujących - archaiczne sformułowania zostają zastąpione neutralnymi, zgodnymi ze współczesną wiedzą medyczną i zasadami języka wrażliwego społecznie:

• „osoba chora psychicznie” → osoba z zaburzeniami psychotycznymi

• „osoba upośledzona umysłowo” → osoba z niepełnosprawnością intelektualną

• doprecyzowanie pojęcia „inne zakłócenia czynności psychicznych”

Nowe zasady stosowania przymusu bezpośredniego :

• umożliwienie przedłużania unieruchomienia lub izolacji także przez lekarzy innych specjalności, nie tylko psychiatrów – ważne w szpitalach bez stałej obecności psychiatry
• wprowadzenie konieczności opinii drugiego lekarza po określonym czasie stosowania przymusu (po dwóch przedłużeniach)
• możliwość natychmiastowego zlecenia przymusu przez pielęgniarkę w sytuacjach nagłych, z obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia lekarza
• monitoring w pomieszczeniach jednoosobowych przeznaczonych do obserwacji osób unieruchomionych.

Procedury sądowe – doprecyzowanie i uproszczenie:

• określenie, że rozprawa powinna odbywać się w szpitalu, chyba że jest to szczególnie utrudnione
• doprecyzowanie statusu uczestników postępowania – szpital psychiatryczny staje się stroną w sprawach o przyjęcie i wypisanie pacjenta bez zgody
• jasne uregulowanie sytuacji w przypadku braku zgody przedstawiciela ustawowego lub sprzecznych oświadczeń – decyzję podejmuje sąd opiekuńczy.

Kontrole osobiste i pobieżne pacjentów - nowe przepisy pozwalają na kontrolę osobistą w uzasadnionych względami bezpieczeństwa przypadkach oraz kontrolę pobieżną w sytuacjach związanych z leczeniem lub poszukiwaniem przedmiotów zakazanych.

Zmiany w dokumentacji: możliwość dokumentowania zastosowania przymusu w elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) oraz obowiązek rejestracji wszystkich form przymusu w dokumentacji indywidualnej i zbiorczej.

Zmiany w zakresie tajemnicy zawodowej - rozszerzenie katalogu osób, wobec których można ujawnić informacje o pacjencie (np. pielęgniarka, specjalista psychoterapii, psycholog szkolny), możliwość przekazywania przez jednostki pomocy społecznej informacji istotnych dla leczenia.

Projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego wprowadza kompleksowe zmiany, które mają poprawić bezpieczeństwo, doprecyzować procedury i dostosować przepisy do realiów pracy w ochronie zdrowia.
Dla pielęgniarek psychiatrycznych i personelu medycznego oznacza to:

·       jaśniejsze wytyczne w zakresie przymusu bezpośredniego,

·       większe uprawnienia w sytuacjach nagłych,

·       lepszą ochronę prawną dzięki precyzyjnym zapisom,

·       mniej stygmatyzującą terminologię w dokumentach i komunikacji.

Projekt został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów i jest obecnie w trakcie procedowania.
Będziemy na bieżąco monitorować jego przebieg i informować o kolejnych etapach oraz ewentualnych zmianach w proponowanych przepisach.