Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych w powiatowym centrum zdrowia. To nowy model organizacyjny, który ma uzupełnić system opieki zdrowotnej tam, gdzie dostęp do szpitala jest szczególnie utrudniony. Projekt dotyczy przede wszystkim powiatów, na terenie których nie funkcjonuje szpital, a odległość do najbliższego podmiotu udzielającego świadczeń w trybie nagłym przekracza 30 kilometrów, liczonych ciągiem dróg publicznych. Celem jest stworzenie miejsca, w którym pacjent w stanie nagłym będzie mógł otrzymać podstawową diagnostykę, pomoc chirurgiczną, konsultację lekarską, poradę pielęgniarską, a w razie potrzeby także kilkugodzinną obserwację lub transport sanitarny do szpitala.  

Z uzasadnienia projektu wynika, że powiatowe centra zdrowia, określane jako PCZ, mają zabezpieczać pacjentów w miejscach, gdzie dostęp do świadczeń udzielanych w trybie nagłym jest najsłabszy. Nie chodzi o zastąpienie szpitalnych oddziałów ratunkowych, izb przyjęć czy leczenia szpitalnego, ale o stworzenie dodatkowego punktu pomocy w powiatach pozbawionych szpitala. Projekt wskazuje, że świadczenia udzielane w PCZ będą przeznaczone dla pacjentów w stanach nagłych, którzy wymagają niezwłocznego podjęcia czynności diagnostycznych i leczniczych, a których potrzeby nie mogą być w danym momencie zrealizowane przez innych świadczeniodawców. W uzasadnieniu podkreślono również, że w razie konieczności PCZ ma zapewnić transport sanitarny do szpitala w celu kontynuacji leczenia.  

Kiedy będzie można utworzyć powiatowe centrum zdrowia?

Projekt rozporządzenia określa trzy podstawowe warunki, które muszą być spełnione łącznie:

1. na terenie danego powiatu nie mogą być dostępne świadczenia gwarantowane z zakresu leczenia szpitalnego
2. odległość od świadczeniodawcy do najbliższego świadczeniodawcy udzielającego świadczeń z zakresu leczenia szpitalnego musi przekraczać 30 kilometrów
3. świadczeniodawca musi wykonywać działalność leczniczą w rodzaju ambulatoryjne świadczenia zdrowotne.  

W praktyce oznacza to, że PCZ ma być rozwiązaniem dla określonych terytorialnie miejsc, a nie powszechnie tworzonym nowym typem placówki w każdym powiecie.

Jakie świadczenia mają być udzielane w PCZ?

Projekt przewiduje, że w powiatowym centrum zdrowia będą realizowane świadczenia gwarantowane obejmujące m.in. poradę specjalistyczną, poradę pielęgniarską, diagnostykę laboratoryjną oraz wybrane świadczenia diagnostyczno-lecznicze. W kwestii porady pielęgniarskiej, zgodnie z załącznikiem do projektu ma ona obejmować m.in.

• przeprowadzenie wywiadu
• wykonanie podstawowych pomiarów życiowych i ich ocenę
• wykonanie badania fizykalnego
• ordynację określonych wyrobów medycznych i leków w granicach przewidzianych przepisami
• przekazanie informacji dotyczących doboru sposobów leczenia ran, opatrzenie ran
• prowadzenie dokumentacji medycznej związanej z leczeniem ran
• wydanie informacji o zaleceniach.  

W wykazie świadczeń znalazły się także liczne procedury praktyczne, w tym m.in. szycie ran, opatrzenie urazów, usunięcie ciał obcych, założenie unieruchomień, wykonanie EKG, monitorowanie podstawowych funkcji życiowych, pulsoksymetria, pomiar ciśnienia tętniczego, płukanie rany, wymiana opatrunków, usunięcie szwów, podanie wybranych leków, postępowanie w krwotoku czy leczenie wstrząsu.  

Projekt zakłada, że świadczeniodawca prowadzący PCZ będzie zapewniał świadczenia całodobowo, przez wszystkie dni tygodnia. Dotyczy to zarówno świadczeń gwarantowanych, jak i transportu sanitarnego. W uzasadnieniu wskazano również na dostęp do łóżek umożliwiających kilkugodzinną obserwację pacjenta. Nie jest to więc wyłącznie punkt konsultacyjny, ale miejsce, w którym pacjent może zostać oceniony, zaopatrzony i obserwowany, zanim zostanie podjęta decyzja o dalszym postępowaniu.  

Jakie wymagania dotyczą personelu?

Projekt określa warunki realizacji świadczeń, w tym wymagania dotyczące personelu lekarskiego i pielęgniarskiego. W przypadku lekarzy wskazano m.in. specjalistów lub lekarzy w trakcie specjalizacji z zakresu chirurgii, chirurgii ogólnej, a w przypadku leczenia dzieci również chirurgii dziecięcej i pediatrii. Projekt przewiduje także udział lekarzy specjalistów lub lekarzy w trakcie specjalizacji z wielu dziedzin internistycznych, m.in. chorób wewnętrznych, kardiologii, diabetologii, geriatrii, chorób płuc, nefrologii, gastroenterologii, onkologii klinicznej czy medycyny rodzinnej.  

W przypadku pielęgniarek projekt wskazuje m.in. magistra pielęgniarstwa, specjalistę w dziedzinie pielęgniarstwa zachowawczego, internistycznego, diabetologicznego, kardiologicznego, geriatrycznego, opieki długoterminowej lub chirurgicznego, a także osoby w trakcie specjalizacji albo po odpowiednich kursach kwalifikacyjnych. Personel pielęgniarski ma być zapewniony w liczbie etatów umożliwiających całodobową opiekę pielęgniarską przez wszystkie dni tygodnia.  

Sprzęt, aparatura medyczna, transport medyczny

Projekt przewiduje również wyposażenie miejsca udzielania świadczeń w podstawowy sprzęt i aparaturę medyczną. W załączniku wymieniono m.in. aparat EKG, pulsoksymetr, aparat do pomiaru ciśnienia z kompletem mankietów dla dzieci i dorosłych, stetoskop oraz aparat USG.  

Projekt przewiduje, że świadczeniodawca udzielający świadczeń w PCZ ma zapewnić dostęp do środka transportu sanitarnego, z uwzględnieniem wskazań medycznych i ciągłości postępowania. W przypadkach uzasadnionych medycznie ma być zapewniony dostęp do opieki medycznej porównywalnej z opieką udzielaną przez specjalistyczny zespół ratownictwa medycznego. Rozporządzenie określa także poziom finansowania przejazdu środkami transportu sanitarnego w przypadkach niewymienionych w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przejazd ma być finansowany w 40% ze środków publicznych m.in. w przypadku chorób układu krążenia, oddechowego, nerwowego, ruchu, trawiennego, chorób nowotworowych, zakaźnych, urazów i zatruć, jeżeli pacjent jest zdolny do samodzielnego poruszania się, ale wymaga pomocy innej osoby lub transportu dostosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych.  

Finansowanie i koszty 

Z oceny skutków regulacji wynika, że projekt może oddziaływać na około 500 tys. świadczeniobiorców. Szacowana liczba świadczeniodawców to około 32, podobnie jak liczba powiatów, których może dotyczyć projekt.  Projekt uzyskał również rekomendację Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 72/2026 z 1 czerwca 2026 r. dotyczącą zasadności zakwalifikowania modelu organizacyjnego udzielania świadczeń w powiatowym centrum zdrowia jako nowego zakresu świadczeń gwarantowanych.  

W ocenie skutków regulacji wskazano, że model finansowania świadczeń w PCZ ma opierać się na stawce ryczałtowej oraz finansowaniu części procedur w formule fee-for-service. W zależności od liczby powiatowych centrów zdrowia oszacowany skutek finansowy wejścia w życie rozporządzenia może wynosić od około 26 mln zł do 137,5 mln zł.  W OSR podano wariant minimalny dla 7 PCZ, wariant średni dla 11 PCZ oraz wariant maksymalny dla 32 PCZ. Jednocześnie projektodawca wskazuje, że PCZ mogą przejmować część pacjentów korzystających obecnie ze świadczeń ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, szpitalnych oddziałów ratunkowych oraz izb przyjęć.  

Znaczenie dla pielęgniarek i pielęgniarzy

Z punktu widzenia pielęgniarstwa projekt jest ważny z kilku powodów. Przewiduje poradę pielęgniarską jako jedno ze świadczeń gwarantowanych udzielanych w PCZ, a zakres tej porady obejmuje podstawowe pomiary i ocenę stanu pacjenta, ale również elementy badania fizykalnego, ordynacji określonych wyrobów medycznych i leków, opatrzenie ran oraz prowadzenie dokumentacji. Projekt zakłada całodobową opiekę pielęgniarską, co oznacza konieczność zapewnienia odpowiedniej obsady i kwalifikacji personelu. W praktyce pielęgniarka w PCZ może być jedną z kluczowych osób pierwszego kontaktu: oceniającą stan pacjenta, wykonującą pomiary, dokumentującą obserwacje, opatrującą rany, monitorującą podstawowe funkcje życiowe i uczestniczącą w decyzjach dotyczących dalszego postępowania.

Co dalej z projektem?

Projekt rozporządzenia został przygotowany na podstawie art. 31d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z projektem rozporządzenie miałoby wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.  Projekt jest skierowany do 30-dniowych konsultacji publicznych i opiniowania, m.in. do Narodowego Funduszu Zdrowia, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych, konsultantów krajowych oraz organizacji pacjenckich i pracodawców.  

Na tym etapie należy jednak pamiętać, że jest to projekt rozporządzenia, a jego ostateczny kształt może ulec zmianie po konsultacjach publicznych i opiniowaniu.

źródło: RCL

Zdjęcie: Adobe Stock

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Opisuje założenia projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2026 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych w powiatowym centrum zdrowia. Ponieważ dokument znajduje się na etapie projektu, jego ostateczna treść może ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych, konsultacji publicznych i opiniowania. Materiał nie stanowi porady prawnej ani interpretacji wiążącej.