Od 7 maja 2026 roku szpitale, placówki podstawowej opieki zdrowotnej oraz podmioty udzielające świadczeń w zakresie opieki okołoporodowej obowiązuje nowy standard organizacyjny opieki okołoporodowej. Zmiany wynikają z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 23 października 2025 roku, opublikowanego w Dzienniku Ustaw 6 listopada 2025 roku. Dokument wszedł w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.  

Nowy standard obejmuje organizację opieki nad kobietą w ciąży, kobietą rodzącą, kobietą w połogu oraz nad noworodkiem. Jego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa matki i dziecka przy jednoczesnym ograniczaniu nieuzasadnionych interwencji medycznych. Wprost wskazano m.in. na potrzebę ograniczania takich działań jak amniotomia, indukcja porodu, stymulacja czynności skurczowej, ciągłe monitorowanie KTG w porodzie fizjologicznym, nacięcie krocza czy cięcie cesarskie, o ile nie ma do nich wskazań medycznych.  

Jedną z najważniejszych zmian jest doprecyzowanie zasad dotyczących łagodzenia bólu porodowego. Standard wskazuje, że kobieta rodząca ma prawo do łagodzenia bólu porodowego, a szpital ma zapewnić dostęp do co najmniej jednej farmakologicznej metody łagodzenia bólu. Wśród metod farmakologicznych wymieniono analgezję wziewną, dożylne stosowanie opioidów oraz analgezję regionalną i miejscową. Analgezja regionalna obejmuje m.in. analgezję zewnątrzoponową, połączoną analgezję podpajęczynówkową i zewnątrzoponową oraz analgezję podpajęczynówkową. To ważna zmiana organizacyjna, ponieważ standard nie ogranicza się wyłącznie do ogólnego stwierdzenia, że ból porodowy powinien być łagodzony. Nakłada również na podmioty lecznicze obowiązek opracowania pisemnego trybu postępowania w łagodzeniu bólu porodowego, a także publikowania na stronie internetowej informacji o dostępnych metodach i ich aktualizowania nie rzadziej niż raz w roku.  Dla pacjentek oznacza to większą przejrzystość informacji, a dla placówek, konieczność uporządkowania procedur, zasad kwalifikacji, współpracy zespołu położniczego i anestezjologicznego oraz dokumentowania ustaleń dotyczących łagodzenia bólu.

Większa rola położnej od początku ciąży

Nowy standard wzmacnia także znaczenie opieki położnej podstawowej opieki zdrowotnej już w okresie ciąży. W przypadku gdy opiekę nad kobietą sprawuje lekarz położnik, standard przewiduje obowiązek skierowania kobiety do położnej POZ w celu objęcia jej edukacją przedporodową.

Co istotne, skierowanie do położnej POZ nie jest jednorazowym zaleceniem „na później”. W standardzie wskazano, że edukacja przedporodowa rozpoczyna się już do 10. tygodnia ciąży lub w chwili pierwszego zgłoszenia się kobiety. Jeżeli kobieta między 21. a 26. tygodniem ciąży nadal nie korzystała z opieki położnej POZ, lekarz położnik powinien ponownie skierować ją do takiej opieki.  

Osoba sprawująca opiekę, jeżeli nie jest położną POZ, ma obowiązek poinformować kobietę o możliwości korzystania z opieki położnej podstawowej opieki zdrowotnej oraz skierować ją do tej położnej w celu objęcia edukacją przedporodową i opieką nad kobietą oraz dzieckiem po porodzie. Fakt skierowania powinien zostać odnotowany w dokumentacji medycznej. To rozwiązanie może mieć duże znaczenie praktyczne. Położna POZ nie powinna być kojarzona wyłącznie z wizytami patronażowymi po porodzie. Standard wyraźnie osadza jej rolę wcześniej, w edukacji, przygotowaniu do porodu, połogu, karmienia piersią oraz opieki nad noworodkiem.

Ocena ryzyka depresji i większa uwaga na zdrowie psychiczne

Nowy standard kładzie większy nacisk na zdrowie psychiczne kobiety w okresie okołoporodowym. Ocena ryzyka i nasilenia objawów depresji została wpisana m.in. w zakres świadczeń realizowanych między 11. a 14. tygodniem ciąży oraz między 33. a 37. tygodniem ciąży.  Takie rozwiązanie pokazuje, że opieka okołoporodowa nie może ograniczać się wyłącznie do parametrów somatycznych, badań laboratoryjnych i oceny dobrostanu płodu. Ciąża, poród i połóg są również okresem zwiększonej wrażliwości psychicznej, a objawy obniżonego nastroju, lęku, przeciążenia czy depresji wymagają zauważenia, rozmowy i odpowiedniego pokierowania pacjentki.

Bardzo ważną częścią standardu jest opieka nad kobietą będącą w sytuacjach szczególnych. Do takich sytuacji zaliczono m.in. rozpoznanie podczas ciąży ciężkiej choroby lub wady płodu, poronienie, urodzenie dziecka martwego, dziecka niezdolnego do życia, dziecka chorego lub z wadami wrodzonymi, a także zgon dziecka po porodzie.  Standard wskazuje, że personel medyczny sprawujący opiekę nad kobietą w takiej sytuacji powinien być przygotowany do pracy z rodzicami doświadczającymi śmierci dziecka lub narodzin dziecka chorego. Dokument podkreśla również konieczność uwrażliwienia personelu na sytuację konkretnej pacjentki.  

W części dotyczącej połogu wskazano, że kobiecie należy zapewnić pomoc psychologiczną w sytuacjach szczególnych, a także wtedy, gdy stan psychiczny kobiety w połogu tego wymaga. To zapis szczególnie istotny z perspektywy jakości opieki. Poronienie, urodzenie martwego dziecka czy ciężka choroba noworodka nie mogą być traktowane wyłącznie jako zdarzenie medyczne. To sytuacje graniczne, wymagające odpowiedniej komunikacji, empatii, poszanowania decyzji rodziców, ochrony intymności i realnego wsparcia psychologicznego.

Większy nacisk na prawa pacjentki i świadome decyzje

Standard podkreśla, że kobieta rodząca powinna być traktowana z szacunkiem i mieć możliwość udziału w podejmowaniu decyzji związanych z porodem. Personel powinien m.in. przedstawić się pacjentce, wyjaśnić swoją rolę, omówić plan porodu, informować o wskazaniach do procedur medycznych i każdorazowo uzyskiwać zgodę na wykonanie badań oraz zabiegów. W dokumencie zwrócono również uwagę na prywatność, poczucie intymności, sposób komunikacji oraz znaczenie postawy personelu. To ważny sygnał, że standard opieki okołoporodowej dotyczy procedur medycznych, ale także jakości kontaktu z pacjentką.

Co oznacza nowy standard w praktyce?

Nowy standard organizacyjny opieki okołoporodowej jest dokumentem istotnym zarówno dla kobiet w ciąży i rodzących, jak i dla personelu medycznego. Dla pacjentek oznacza większy nacisk na prawo do informacji, łagodzenie bólu, wsparcie psychiczne, opiekę położnej i świadomy udział w decyzjach dotyczących porodu.

Dla szpitali i placówek POZ oznacza konieczność dostosowania organizacji pracy, dokumentacji, procedur oraz komunikacji z pacjentką. Szczególne znaczenie będzie miało praktyczne wdrożenie zapisów dotyczących dostępności farmakologicznych metod łagodzenia bólu porodowego, współpracy z położną POZ, oceny zdrowia psychicznego oraz zapewnienia pomocy psychologicznej w sytuacjach szczególnych.

Nowy standard jest dokumentem, który może realnie wpłynąć na sposób organizacji opieki okołoporodowej, pod warunkiem, że jego zapisy zostaną przełożone na codzienną praktykę oddziałów, poradni i zespołów sprawujących opiekę nad kobietą i dzieckiem.