Trwają konsultacje publiczne projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia dotyczące dodania świadczenia opieki zdrowotnej polegającego na realizacji programu wczesnego wykrywania raka płuca u osób ze zwiększonym, zdefiniowanym ryzykiem zachorowania. Wg założeń projektu od 1 lipca 2026 r. do koszyka świadczeń gwarantowanych zostanie włączony „Program profilaktyki raka płuca”, oparty na badaniu przesiewowym z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). To istotna zmiana systemowa, która kończy etap pilotażu i wprowadza ogólnopolski, finansowany ze środków publicznych program ukierunkowany na wczesne wykrywanie jednego z najczęstszych i najbardziej śmiertelnych nowotworów w Polsce. Dla pielęgniarek oznacza to nowe zadania edukacyjne, organizacyjne i koordynacyjne, zarówno w podstawowej opiece zdrowotnej, jak i w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej.

Rak płuca pozostaje najczęstszym nowotworem złośliwym oraz główną przyczyną zgonów onkologicznych w Polsce. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2022 r. odnotowano ponad 20,7 tys. nowych zachorowań na nowotwór złośliwy oskrzeli i płuca oraz ponad 26 tys. zgonów z tego powodu, co stanowi 22% ogólnej liczby zgonów z powodu nowotworów. Prognozy wskazują na dalszy wzrost liczby zachorowań do ponad 32,5 tys. przypadków rocznie w 2029. W związku z powyższym, istnieje uzasadniona potrzeba wdrożenia działań systemowych ukierunkowanych na wczesne wykrywanie raka płuca w populacji osób szczególnie narażonych.

Kluczowym problemem jest późne rozpoznanie choroby, które w wielu przypadkach uniemożliwia leczenie radykalne. Dane epidemiologiczne oraz wyniki pilotażowego Ogólnopolskiego Programu Wczesnego Wykrywania Raka Płuca (2021–2023) potwierdziły, że zastosowanie NDTK:

• istotnie obniża śmiertelność z powodu raka płuca (o ok. 12–28%),

• umożliwia wykrycie zmian w stadium wczesnym,

• zwiększa odsetek pacjentów kwalifikujących się do leczenia radykalnego.

Kogo obejmie program?

Wg. założeń projektu rozporządzenie program skierowany jest do osób dorosłych ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka płuca.

Kryteria włączenia

Badanie NDTK będzie wykonywane co 12 miesięcy u:

• osób w wieku 55–74 lat, które paliły lub palą tytoń (≥ 20 paczkolat), z okresem abstynencji nie dłuższym niż 15 lat,
• osób w wieku 50–54 lat z taką samą historią palenia, u których dodatkowo występuje co najmniej jeden czynnik ryzyka, m.in.: ekspozycja zawodowa na substancje rakotwórcze (np. azbest, krzemionka, spaliny diesla), ekspozycja na radon, nowotwory w wywiadzie osobistym lub rodzinnym (rak płuca u krewnych I stopnia), współistnienie POChP.

Kto nie może być objęty programem?

Wg założeń projektu rozporządzenia z programu wyłączone są m.in.:

• osoby aktualnie diagnozowane lub leczone z powodu raka płuca,
• pacjenci, którzy mieli wykonaną TK klatki piersiowej w ciągu ostatnich 6 miesięcy,
• kobiety w ciąży,
• osoby z objawami klinicznymi sugerującymi raka płuca (np. krwioplucie, przewlekły kaszel > 6 tygodni),
• pacjenci, którzy nie wyrażają zgody na ewentualne leczenie onkologiczne.

Jak będzie wyglądała ścieżka pacjenta w programie?

Wg projektu rozporządzenia program składa się z kilku etapów:

1. Wizyta kwalifikująca - podczas wizyty lekarz ocenia kryteria włączenia i wyłączenia oraz kieruje pacjenta na badanie NDTK.

2.  Badanie NDTK klatki piersiowej - badanie wykonywane jest bez kontrastu, przy bardzo niskiej dawce promieniowania (≤ 1 mSv). Opis badania obejmuje standaryzowaną ocenę zmian, w tym klasyfikację guzków płuca według systemu Lung-RADS v.2 (2022).

3. Wizyta wynikowa

        ◦ wynik prawidłowy: możliwa teleporada,

        ◦ wynik niejednoznaczny lub nieprawidłowy: wizyta stacjonarna,

        ◦ przekazanie zaleceń, skierowań na dalszą diagnostykę lub leczenie,

        ◦ przeprowadzenie interwencji antynikotynowej u aktywnych palaczy.

Co oznacza ta przyszła zmiana dla praktyki pielęgniarskiej?

Choć, według założeń projektu rozporządzenia, kwalifikacja i interpretacja wyników pozostają w gestii lekarza, pielęgniarki odgrywają ważną rolę w powodzeniu programu. Do zadań pielęgniarki w ramach programu należy przede wszystkim edukacja pacjentów z grup ryzyka w zakresie celu badania, jego przebiegu oraz bezpieczeństwa niskodawkowej tomografii komputerowej. Istotnym elementem pracy pielęgniarskiej jest także motywowanie pacjentów do udziału w programie oraz do regularnego wykonywania badań przesiewowych. Pielęgniarka wspiera pacjenta w przygotowaniu do wizyty kwalifikującej i samego badania, a u osób aktywnie palących uczestniczy w realizacji interwencji antynikotynowych. Ważną rolą jest również koordynacja opieki oraz komunikacja z pacjentem po uzyskaniu wyniku badania, w tym przekazywanie zaleceń i informacji organizacyjnych. Nie bez znaczenia pozostaje obserwacja reakcji emocjonalnych pacjenta oraz kierowanie go, w razie potrzeby, do dalszego wsparcia diagnostycznego, terapeutycznego lub psychologicznego.

Źródło: RCL

Zdjęcie: Adobe Stock