Ministerstwo Zdrowia przedstawiło projekt nowelizacji rozporządzenia dotyczącego obowiązkowych szczepień ochronnych, który w istotny sposób zmienia zarówno zakres, jak i sposób realizacji kalendarza szczepień w Polsce. Zmiany te mają charakter nie tylko porządkujący i administracyjny, ale również wyraźnie odpowiadają na aktualne potrzeby zdrowia publicznego i epidemiologiczne zagrożenia.

W dokumencie uwzględniono zarówno rozszerzenie listy chorób zwalczanych obowiązkowo, jak i korektę harmonogramu szczepień oraz aktualizację narzędzi dokumentacyjnych. Jest to jedna z najpoważniejszych modernizacji systemu szczepień ostatnich lat – istotna szczególnie dla pielęgniarek i położnych realizujących szczepienia w POZ, AOS i placówkach edukacyjnych.

Zmiana rozporządzenia wynika z kilku równolegle działających czynników. Po pierwsze – w ostatnich latach obserwujemy wyraźne pogorszenie sytuacji epidemiologicznej krztuśca, który w 2024 roku osiągnął rekordowe poziomy zachorowań. Po drugie – Polska nadal notuje wysoką śmiertelność związaną z nowotworami HPV-zależnymi, a szczepienia zapobiegawcze są jednym z najskuteczniejszych narzędzi ich redukcji.

HPV – obowiązkowe szczepienia dla dzieci i młodzieży

Jedną z najbardziej przełomowych zmian jest włączenie szczepienia przeciw HPV do katalogu szczepień obowiązkowych. Objęte nim zostaną dziewczynki i chłopcy w wieku 9–15 lat, zgodnie z obowiązującym schematem dwudawkowym.

Wprowadzenie obowiązku stanowi znaczący krok w kierunku profilaktyki nowotworów HPV-zależnych, takich jak rak szyjki macicy, prącia czy części ustnej gardła. Polska wciąż notuje jeden z najwyższych wskaźników zachorowalności i umieralności na te nowotwory w UE. W krajach, które wprowadziły obowiązkowe lub powszechnie finansowane szczepienia (m.in. Australia, Kanada, Wielka Brytania), zanotowano ogromny spadek zakażeń HPV oraz zmian przednowotworowych.

 Wejście obowiązku w życie planowane jest od 1 stycznia 2027 r. Realizacja szczepień spocznie również na pielęgniarkach POZ, które będą musiały zmierzyć się także z edukacją rodziców, często mających w tym temacie wątpliwości.

Meningokoki – obowiązek dla grup ryzyka

Drugą istotną zmianą jest ujęcie w kalendarzu szczepień meningokoków typu B i ACWY dla osób z grup szczególnego ryzyka, takich jak:

• pacjenci z niedoborami odporności,

• osoby po przeszczepach,

• chorzy zakażeni HIV,

• osoby z wybranymi hematologicznymi chorobami wrodzonymi.

Inwazyjna choroba meningokokowa nadal charakteryzuje się bardzo szybkim przebiegiem i wysoką śmiertelnością, szczególnie w populacji dzieci i młodych dorosłych. Wprowadzenie obowiązku ma poprawić dostęp do ochrony, która dotąd była dla wielu rodzin barierą finansową. Szczepienia wejdą w życie również od 1 stycznia 2027 r.

Krztusiec – przebudowa harmonogramu szczepień nastolatków

Największe modyfikacje dotyczą szczepień przeciw krztuścowi. Zmiana harmonogramu jest reakcją na gwałtowny wzrost liczby zachorowań w ostatnich latach. W projekcie przewidziano:

• przesunięcie drugiej dawki przypominającej z 14. na 12. rok życia,

• wprowadzenie trzeciej dawki przypominającej w wieku 17 lat,

• rezygnację z dotychczasowej praktyki szczepienia wyłącznie przeciw tężcowi i błonicy w późniejszym wieku.

Zmiana harmonogramu wpisuje się w światowe zalecenia i ma ograniczyć ryzyko transmisji krztuśca w populacji nastolatków, którzy są obecnie jego głównymi nosicielami. Nowe zasady szczepień krztuścowych zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.

Aktualizacja dokumentacji i zmiany porządkowe

Projekt obejmuje także szereg zmian administracyjnych i technicznych, które mają ułatwić codzienną pracę personelu. Zaktualizowane zostaną:

• wzory książeczek zdrowia dziecka,

• karty uodpornienia,

• formaty tabel i załączników dotyczących kalendarza szczepień.

Z rozporządzenia wykreślono również przestarzałe zapisy, m.in. dawny §10 dotyczący szczepień prowadzonych w szkołach, który od lat był niespójny z praktyką. Doprecyzowano również wymagania wobec osób prowadzących szczepienia – podkreślono znaczenie odpowiedniego szkolenia zarówno na poziomie przed-, jak i podyplomowym.

Co oznacza to dla pielęgniarek i położnych?

Zmiany w rozporządzeniu bezpośrednio wpływają na codzienną praktykę zespołów pielęgniarskich. Wzrośnie liczba realizowanych szczepień, a wraz z nią:

• obciążenie organizacyjne - nowe obowiązki i dodatkowe dawki będą wymagały planowania pracy gabinetów, zapewnienia ciągłości dostaw szczepionek oraz dostosowania systemów rejestracji
• konieczność aktualizacji wiedzy - zmiany w schematach, grupach ryzyka i dokumentacji sprawią, że pielęgniarki będą musiały na bieżąco aktualizować swoją wiedzę kliniczną i formalną
• większa rola edukacyjna - szczepienia HPV oraz meningokokowe to obszary, które często budzą emocje lub niepewność wśród rodziców. W praktyce to pielęgniarka jest osobą, która tłumaczy, uspokaja, wyjaśnia i rozwiewa wątpliwości. Dobrze poprowadzona rozmowa może mieć kluczowe znaczenie dla poziomu wyszczepialności
• wzrost odpowiedzialności za bezpieczeństwo i kwalifikację - zmiana dokumentacji wymaga precyzyjnego, zgodnego ze standardem prowadzenia zapisów, a kwalifikacja do szczepienia musi być przeprowadzona zgodnie z aktualnymi wytycznymi.

Nowe przepisy wejdą w życie etapowo, od 2026 i 2027 roku, pozostawiając czas na przygotowanie się organizacyjne i szkoleniowe.

Źródło: RCL

Zdjecie: Adobe Stock