W odpowiedzi na rosnącą liczbę ataków słownych i fizycznych na osoby udzielające świadczeń zdrowotnych, Prokurator Generalny wydał nowe wytyczne dotyczące postępowań karnych wobec sprawców przemocy wobec medyków. To część szerokiego pakietu działań legislacyjnych i edukacyjnych, którego celem jest zwiększenie bezpieczeństwa personelu medycznego.

14 lipca 2025 r. Prokurator Generalny opublikował Wytyczne w sprawie prowadzenia postępowań o przestępstwa popełniane na szkodę osób udzielających świadczeń zdrowotnych, udzielających pierwszej pomocy, czynności ratunkowych, a także innych osób wykonujących obowiązki służbowe, które na mocy przepisów szczególnych objęte są ochroną przewidzianą w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych.

Wytyczne te stanowią bezpośrednią reakcję na narastającą falę agresji wobec personelu medycznego – zarówno w zespołach ratownictwa medycznego, jak i szpitalnych oddziałach ratunkowych. Przemoc ta przybiera formę gróźb, znieważeń, a także pobić i uszkodzeń ciała – niejednokrotnie ze strony pacjentów, ich rodzin lub postronnych osób.

Opracowanie wytycznych poprzedziła analiza 432 postępowań przygotowawczych prowadzonych w 2024 r. w jednostkach prokuratury. Analiza uwzględniała m.in. poprawność kwalifikacji prawnych, efektywność działań, zasadność decyzji oraz orzeczeń sądowych. Wytyczne są efektem serii spotkań Prokuratora Generalnego z przedstawicielami środowisk lekarskich, pielęgniarskich, ratowniczych oraz reprezentantami Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Zdrowia.

Przypomnijmy – już 29 stycznia 2025 r. powołano międzyresortowy zespół ds. bezpieczeństwa personelu medycznego. Natomiast 5 maja odbyło się spotkanie z udziałem m.in. minister zdrowia Izabeli Leszczyny, ministra sprawiedliwości Adama Bodnara oraz Komendanta Głównego Policji Marka Boronia. Tematem były konkretne rozwiązania legislacyjne i organizacyjne poprawiające bezpieczeństwo w ochronie zdrowia.

W ocenie Prokuratora Generalnego obowiązujące narzędzia prawne pozwalają na skuteczne ściganie sprawców, jednak kluczowe jest ich profesjonalne i zdecydowane wykorzystanie przez prokuratorów. Wytyczne nakazują niezwłoczne działania z urzędu w przypadku podejrzenia przestępstwa wobec medyków.

Podkreślono znaczenie współpracy prokuratur z Policją i innymi instytucjami ścigania. Wczesne informowanie o postępowaniach pozwoli na szybką ocenę i ewentualne zastosowanie środków zapobiegawczych, np. aresztu.

Wytyczne przewidują także:

• ocenę, czy czyn miał charakter chuligański (co wpływa na wysokość kary),

• wnioskowanie o orzeczenia środków kompensacyjnych (zadośćuczynienie, naprawienie szkody, nawiązka),

• rozważenie orzeczenia przeprosin dla pokrzywdzonych,

• publikowanie wyroków jako forma działań prewencyjnych.

Wytyczne podkreślają konieczność analizy adekwatności orzeczonych kar i apelacji w przypadkach, gdzie kara wydaje się nieproporcjonalna do czynu.

Nowelizacja ustawy o ratownictwie medycznym

24 kwietnia uchwalono ustawę zmieniającą przepisy o Państwowym Ratownictwie Medycznym – nowe regulacje wejdą w życie 1 stycznia 2026 r. Kluczowe zmiany obejmują:

• możliwość tworzenia 3-osobowych zespołów typu P,

• szkolenia cykliczne z zakresu sytuacji kryzysowych, samoobrony i deeskalacji,

• wsparcie psychologiczne dla ZRM,

• szkolenia prowadzone przez Policję (uczestniczy już ponad 8 875 osób).

Równolegle w 11 województwach odbywają się szkolenia z udziałem Policji – dotychczas zgłosiło się ponad 8 875 osób, reprezentujących 80% dysponentów zespołów.

Edukacja i kampania społeczna

Ministerstwo Zdrowia prowadzi także działania informacyjne podkreślające znaczenie szacunku wobec zawodów medycznych. Trwa przygotowanie ogólnopolskiej kampanii społecznej, która ma zwiększyć świadomość społeczną i poprawić relacje pacjent–personel.

Nowelizacja Kodeksu karnego – surowsze kary

Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nowelizacją Kodeksu karnego. Projekt przewiduje zaostrzenie kar wobec sprawców przemocy wobec osób wykonujących czynności ratunkowe lub ochronne, niezależnie od ich formalnego statusu służbowego.Celem zmian jest zapewnienie większej ochrony tym, którzy narażają własne zdrowie i życie, by ratować innych. 

Projekt został już skierowany na Stały Komitet Rady Ministrów.

Dlaczego to ważne?

Wzrost liczby przypadków agresji wobec pracowników ochrony zdrowia to nie tylko problem prawny, ale przede wszystkim społeczny. Od lat środowisko medyczne apeluje o większą ochronę prawną i psychologiczną – teraz te postulaty zyskują konkretny wymiar w postaci wytycznych, ustaw i działań edukacyjnych. Nowe wytyczne to krok w stronę realnej ochrony osób niosących pomoc. Ich wdrożenie będzie wymagać konsekwencji, współpracy między instytucjami i świadomości społecznej. Każdy przypadek agresji powinien spotkać się z szybką reakcją państwa.

źródło: MZ, Prokuratura Krajowa

Zdjęcie: Adobe Stock