Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozporządzenia rozszerzającego wykaz leków, które będą mogły ordynować uprawnione pielęgniarki, oraz badań diagnostycznych, na które pielęgniarki i położne będą mogły wystawiać skierowania. Zmiany są związane m.in. z planowanym wprowadzeniem nowego świadczenia : „Porady infekcyjnej pielęgniarki”.

Ministerstwo argumentuje, że celem zmian jest zwiększenie dostępności do świadczeń zdrowotnych oraz szersze wykorzystanie kompetencji zawodowych pielęgniarek i położnych. Projekt jest powiązany z pracami nad stworzeniem porady infekcyjnej pielęgniarki, kierowanej przede wszystkim do pacjentów z chorobami infekcyjnymi, w tym infekcjami górnych dróg oddechowych.  Planowane świadczenie ma być realizowane przez pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej oraz pielęgniarki pracujące w podmiotach udzielających świadczeń POZ. Celem nowego świadczenia ma być umożliwienie pielęgniarkom sprawowania bardziej samodzielnej opieki nad pacjentami z chorobami infekcyjnymi, przede wszystkim z zakażeniami górnych dróg oddechowych. Resort wskazuje również na potrzebę lepszego wykorzystania kompetencji pielęgniarek szczególnie w okresach zwiększonej liczby infekcji sezonowych. Samo wprowadzenie porady infekcyjnej wymaga jednak odpowiedniego rozszerzenia listy leków, które uprawniona pielęgniarka może samodzielnie ordynować i przepisywać.

Jakie nowe leki będą mogły ordynować pielęgniarki?

Projekt przewiduje rozszerzenie wykazu m.in. o leki wykorzystywane w leczeniu infekcji dróg oddechowych.

• Cefadroksyl - do grupy leków przeciwzakaźnych stosowanych w chorobach gardła ma zostać dodany cefadroksyl (Cefadroxilum), jest to cefalosporyna I generacji. Nie będzie to jednak lek przeznaczony do dowolnego stosowania. Projekt wyraźnie przewiduje możliwość jego ordynowania wyłącznie w przypadku uczulenia pacjenta na fenoksymetylopenicylinę (Phenoxymethylpenicillinum). W uzasadnieniu wskazano, że cefadroksyl ma być wykorzystywany przez uprawnione pielęgniarki POZ przy samodzielnym udzielaniu świadczeń pacjentom z zakażeniami górnych dróg oddechowych, w szczególności w przypadku zapalenia gardła
• oseltamiwir - projekt wprowadza także możliwość ordynowania oseltamiwiru, stosowanego w leczeniu zakażenia wirusem grypy typu A i B. To jedna z ważniejszych zmian z punktu widzenia planowanej porady infekcyjnej, ponieważ rozszerza możliwości postępowania pielęgniarki w przypadku pacjenta z infekcją sezonową
• furoinian mometazonu - na liście ma pojawić się również furoinian mometazonu w postaci aerozolu do nosa, lek glikokortykosteroidowy wykorzystywany m.in. w leczeniu alergicznego nieżytu nosa
• erdosteina i karbocysteina -  leki mukolityczne. Projekt przewiduje ich ordynowanie w postaciach doustnych. W uzasadnieniu wskazano ich zastosowanie m.in. przy infekcjach oskrzeli i kaszlu produktywnym. 

Lidokaina w leczeniu ran: ważna zmiana dla pielęgniarek

Szczególnie interesująca z punktu widzenia pielęgniarek zajmujących się leczeniem ran jest projektowana zmiana dotycząca lidokainy w roztworze do wstrzykiwań. W przypadku ordynacji przez pielęgniarkę roztwór lidokainy do wstrzykiwań będzie mógł być stosowany wyłącznie w leczeniu ran. W uzasadnieniu doprecyzowano, że chodzi o miejscowe znieczulenie stosowane przy oczyszczaniu i opracowywaniu rany. To zmiana szczególnie istotna w kontekście rozwijania samodzielności pielęgniarek specjalizujących się w leczeniu ran.

Pielęgniarka będzie mogła skierować pacjenta na oznaczenie białka we krwi

Projekt rozszerza również listę badań diagnostycznych, na które mogą być wystawiane skierowania. W przypadku pielęgniarek do wykazu ma zostać dodane badanie poziomu białka we krwi. Ministerstwo wskazuje, że badanie ma być wykorzystywane w ramach leczenia ran, m.in. do oceny ogólnego stanu pacjenta, jego zdolności regeneracyjnych oraz przebiegu procesu gojenia.  Zmiana jest więc bezpośrednio związana z oceną czynników ogólnoustrojowych, które mogą wpływać na gojenie rany.

Położne: skierowanie na oznaczenie ferrytyny

Rozszerzenie uprawnień obejmuje również położne. Do wykazu badań ma zostać dodane oznaczenie stężenia ferrytyny we krwi. Badanie ma być wykorzystywane przez położne w opiece nad kobietą w ciąży fizjologicznej, szczególnie podczas realizacji świadczeń profilaktycznych wynikających ze standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. 

Nie każda pielęgniarka automatycznie uzyska nowe uprawnienia

Warto podkreślić, że projekt nie oznacza przyznania prawa do samodzielnego ordynowania wymienionych leków wszystkim osobom wykonującym zawód pielęgniarki. Projekt odnosi się do pielęgniarek posiadających kwalifikacje wymagane przepisami ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej. W uzasadnieniu przy nowych grupach leków wprost wskazano pielęgniarki posiadające kwalifikacje określone w art. 15a ust. 1 pkt 1 ustawy (magister lub specjalizacja i dodatkowy kurs urdynwaniap leków i wystawiania recept)

Projekt jest w konsultacjach, przepisy jeszcze nie obowiązują

Co zmiany mogą oznaczać w praktyce?

Jeżeli projekt zostanie przyjęty w proponowanym kształcie, będzie to kolejny etap rozszerzania samodzielności zawodowej pielęgniarek i położnych. Największe znaczenie praktyczne mogą mieć trzy kierunki zmian:

• POZ i infekcje sezonowe, dzięki planowanej poradzie infekcyjnej pielęgniarka posiadająca odpowiednie kwalifikacje uzyska szersze możliwości samodzielnego postępowania z pacjentem z infekcją
• leczenie ran - możliwość ordynowania lidokainy do miejscowego znieczulenia przy opracowywaniu rany oraz kierowania pacjenta na oznaczenie poziomu białka może rozszerzyć narzędzia dostępne w samodzielnej opiece nad pacjentem z raną
• opieka nad kobietą ciężarną -możliwość kierowania przez położną na oznaczenie ferrytyny może usprawnić realizację świadczeń profilaktycznych w ciąży fizjologicznej.

Źródła

RCL - Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z 11 września 2026 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne oraz wykazu badań diagnostycznych, na które mają prawo wystawiać skierowania pielęgniarki i położne.

Zdjęcie : Adobe Stock

Materiał ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani medycznej i nie może być traktowany jako indywidualna rekomendacja dotycząca ordynowania leków, wystawiania recept, kierowania na badania diagnostyczne lub sposobu postępowania z konkretnym pacjentem. Artykuł opisuje projektowane zmiany przepisów według stanu na 15 września 2026 r. Projekt rozporządzenia może ulec zmianie w toku konsultacji, opiniowania i dalszego procesu legislacyjnego. Do czasu wejścia w życie nowych przepisów zastosowanie mają aktualnie obowiązujące regulacje dotyczące zakresu uprawnień zawodowych pielęgniarek i położnych.