Najwyższa Izba Kontroli opublikowała w sierpniu br. raport dotyczący opieki nad pacjentami z przewlekłą chorobą nerek. Wynika z niego, że PChN to obecnie druga najczęściej występująca choroba przewlekła w Polsce, tuż po nadciśnieniu tętniczym. Szacuje się, że dotyczy ponad 4,5 miliona osób, a prognozy wskazują na dalszy wzrost liczby chorych do ponad 5 milionów w ciągu najbliższych lat. Każdego roku około 80 tysięcy osób umiera przedwcześnie z powodu późnego rozpoznania choroby, co skraca średnią długość życia Polaków o ponad dwa lata.

Kontrola NIK pokazała, że system ochrony zdrowia nie zapewnia pacjentom z przewlekłą chorobą nerek ani skutecznej profilaktyki, ani wystarczającej dostępności do opieki specjalistycznej. Chorobowość rejestrowana wzrosła w latach 2015–2022 o blisko 77%, a czas oczekiwania na wizytę w poradni nefrologicznej wydłużył się niemal dwukrotnie. Przykładowo, w pilnych przypadkach dorosłych pacjentów średni czas oczekiwania zwiększył się z 27 do 55 dni. Jednocześnie dostęp do nefrologów pozostaje bardzo nierówny – połowa oddziałów nefrologicznych w kraju skupiona jest zaledwie w czterech województwach, a różnice w liczbie specjalistów między regionami są ogromne.

Raport zwraca także uwagę na problem starzejącej się kadry. W 2024 roku wiek emerytalny osiągnęło 241 nefrologów, a nowych specjalistów przybyło tylko 176. Podobne niedobory dotyczą pielęgniarek nefrologicznych, które stanowią niezbędny element opieki nad pacjentami wymagającymi dializoterapii czy przewlekłego monitorowania. Tymczasem rosnące koszty opieki są już teraz ogromnym obciążeniem dla systemu – leczenie nerkozastępcze pochłania ponad 90% wydatków na PChN, a w latach 2021–2023 koszty dializ wzrosły z 1,2 do 1,8 miliarda złotych.

NIK wskazała również na niewystarczające działania edukacyjne i profilaktyczne. Program „Profilaktyka 40 PLUS” objął niespełna 20% uprawnionych, a jego promocja opierała się głównie na akcji medialnej. 

Wnioski płynące z raportu są istotne także dla praktyki pielęgniarskiej. To właśnie pielęgniarki mają ogromny potencjał, aby wspierać pacjentów w zakresie edukacji zdrowotnej i motywowania do badań przesiewowych, szczególnie w podstawowej opiece zdrowotnej. Rosnące potrzeby w nefrologii będą oznaczać coraz większe zaangażowanie pielęgniarek w opiekę nad pacjentami dializowanymi, w opiece długoterminowej czy w ramach opieki koordynowanej. Niedobór lekarzy i pielęgniarek specjalistek może stać się impulsem do dalszego poszerzania kompetencji zawodowych pielęgniarek, tak aby sprostać narastającym potrzebom zdrowotnym.

Raport NIK wyraźnie pokazuje, że w obliczu narastającego problemu przewlekłej choroby nerek system ochrony zdrowia nie poradzi sobie bez pielęgniarek. To one są najbliżej pacjenta, to one mogą wychwycić pierwsze objawy, zmotywować do wykonania prostych badań i edukować w zakresie stylu życia. W sytuacji starzejącej się kadry lekarskiej i ogromnych różnic regionalnych to właśnie pielęgniarki stanowią realną szansę na to, by pacjent z PChN nie był pozostawiony sam sobie. Bez ich aktywnego udziału ani profilaktyka, ani opieka nad chorymi nie będą skuteczne, a koszty systemowe będą rosły jeszcze szybciej.