Bezpośrednio finansowane przez NFZ porady pielęgniarskie i położnicze, szersze możliwości kierowania pacjentów, zlecania badań i ordynowania leków, rozwój zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej oraz samodzielne poradnie prowadzone przez pielęgniarki i położne, jest to część propozycji przedstawionych Ministerstwu Zdrowia przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych.

Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych przedstawiła 12 propozycji zmian w organizacji ochrony zdrowia, których wspólnym celem ma być lepsze wykorzystanie kompetencji pielęgniarek i położnych. NIPiP jasno wskazała, że przy rosnących potrzebach zdrowotnych społeczeństwa i problemach z dostępnością świadczeń system powinien w większym stopniu korzystać z kompetencji zawodowych, które pielęgniarki i położne już posiadają. 

Samodzielna porada pielęgniarska finansowana przez NFZ

Jednym z najważniejszych postulatów jest stworzenie możliwości bezpośredniego kontraktowania przez NFZ samodzielnych porad i wizyt pielęgniarskich oraz położniczych, niezależnie od świadczenia lekarskiego, oczywiście w zakresie wynikającym z kompetencji zawodowych. Tak finansowane świadczenia mogłyby obejmować m.in. profilaktykę, edukację zdrowotną, leczenie ran, terapię bólu, opiekę nad stomią, poradnictwo laktacyjne, opiekę nad kobietą oraz monitorowanie wybranych chorób przewlekłych. NRPiP wskazuje, że rozwiązanie takie pozwoliłoby lepiej rozdzielić zadania pomiędzy poszczególne zawody medyczne i efektywniej wykorzystywać zasoby systemu. 

Pielęgniarka kierująca pacjenta do dalszej opieki

Kolejna propozycja dotyczy możliwości samodzielnego kierowania pacjentów przez pielęgniarki i położne do określonych form opieki. Chodzi np.. o pielęgniarską opiekę długoterminową, opiekę paliatywną i hospicyjną, a także, w ściśle określonym zakresie, do wybranych lekarzy specjalistów. NRPiP zwraca uwagę, że obecnie pacjent niejednokrotnie musi odbyć dodatkową wizytę lekarską po to, aby uzyskać formalne skierowanie do świadczenia, mimo że ocena jego potrzeb została już przeprowadzona przez pielęgniarkę. Zdaniem samorządu skrócenie tej ścieżki mogłoby przyspieszyć objęcie pacjenta właściwą opieką. 

Więcej badań, leków i wyrobów medycznych w zakresie samodzielnych kompetencji

NIPiP proponuje również aktualizację i rozszerzenie wykazu badań diagnostycznych, leków oraz wyrobów medycznych, które pielęgniarki i położne mogą samodzielnie zlecać, ordynować lub kontynuować. Zmiany miałyby być dostosowane do posiadanych kwalifikacji i zakresu samodzielnie udzielanych świadczeń. Samorząd zwraca uwagę szczególnie na sytuacje pacjentów przewlekle chorych, niesamodzielnych oraz objętych opieką długoterminową lub hospicyjną, u których konieczność uzyskiwania dodatkowego zlecenia może wydłużać diagnostykę albo kontynuację terapii. 

APN i samodzielne poradnie prowadzone przez pielęgniarki i położne

Duże znaczenie w przedstawionych propozycjach ma także zaawansowana praktyka pielęgniarska APN (Advanced Practice Nursing). NRPiP postuluje rozpoczęcie prac nad regulacją prawną APN, w tym określeniem wymagań kwalifikacyjnych, zakresu kompetencji, odpowiedzialności zawodowej oraz katalogu świadczeń, które mogłyby być realizowane samodzielnie przez odpowiednio przygotowane pielęgniarki i położne. Jednocześnie proponowane jest stworzenie podstaw do prowadzenia samodzielnych poradni pielęgniarskich i położniczych, m.in. w zakresie:

• leczenia ran
• terapii bólu
• laktacji
• menopauzy
• opieki nad pacjentami z chorobami przewlekłymi
• opieki nad pacjentem z nietrzymaniem moczu
• uroginekologii.

Świadczenia te miałyby mieć odpowiednie finansowanie i odrębne produkty rozliczeniowe NFZ. 

O APN pisaliśmy w artykułach: Czy Polska jest gotowa na APN? Szanse i wyzwania we wdrażaniu zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej, APN w praktyce – jak pracują pielęgniarki zaawansowanej praktyki? i Skąd przyszła APN? Historia i rozwój zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej na świecie

Jakie jeszcze zmiany proponuje NRPiP?

Pełny dokument obejmuje 12 obszarów. Oprócz zmian dotyczących samodzielnych porad, skierowań, diagnostyki i APN Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych proponuje także:

1. wydłużenie opieki sprawowanej przez położną nad dzieckiem do ukończenia 6. miesiąca życia
2. utrzymanie i rozwijanie możliwości samodzielnego kontraktowania świadczeń z NFZ przez indywidualne i grupowe praktyki pielęgniarek i położnych
3. szersze wykorzystanie pielęgniarek i położnych w realizacji szczepień, w tym szczepień przeciw HPV
4. umożliwienie realizacji wizyt w ramach pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej również w soboty i dni ustawowo wolne od pracy oraz w szerszym przedziale godzinowym
5. stworzenie możliwości zatrudniania położnych w środowisku nauczania i wychowania po odpowiednim przygotowaniu
6. dostosowanie przepisów wykonawczych tak, aby położne po odpowiednim kształceniu mogły wykonywać określone świadczenia również w innych obszarach systemu
7. usunięcie ograniczeń dotyczących możliwości wystawiania przez położne recept z uprawnieniem do bezpłatnych leków, środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych, w granicach posiadanych uprawnień preskrypcyjnych
8. uporządkowanie przepisów dotyczących zestawów przeciwwstrząsowych w profilaktycznej opiece zdrowotnej nad uczniami. 

NIPiP podkreśla, że proponowane rozwiązania nie mają prowadzić do zastępowania jednego zawodu medycznego innym. Ich założeniem jest raczej taki podział obowiązków, aby poszczególni profesjonaliści mogli w pełni wykonywać świadczenia mieszczące się w zakresie ich kwalifikacji, kompetencji i odpowiedzialności zawodowej. W efekcie część pacjentów mogłaby szybciej uzyskiwać potrzebne świadczenie bez dodatkowego etapu w postaci wizyty służącej jedynie uzyskaniu skierowania, recepty czy zlecenia. 

Co dalej z propozycjami NIPiP?

Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia o włączenie przedstawionych propozycji do dalszych prac. W pierwszej kolejności samorząd wskazuje rozwiązania możliwe do wprowadzenia poprzez zmiany rozporządzeń, zarządzeń Prezesa NFZ i zasad kontraktowania. Jednocześnie NRPiP postuluje przyspieszenie prac legislacyjnych dotyczących ustawy regulującej wykonywanie zawodów pielęgniarki i położnej oraz stworzenie spójnych podstaw prawnych dla dalszego rozwoju kompetencji zawodowych. 

Na obecnym etapie są to propozycje przedstawione Ministerstwu Zdrowia i nie oznaczają jeszcze zmiany obowiązujących przepisów ani automatycznego rozszerzenia uprawnień pielęgniarek i położnych.

Postulaty NRPiP a projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej

Propozycje Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych wpisują się w trwające prace nad projektem nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że obecne przepisy, obowiązujące od 2011 roku, wymagają dostosowania do rozwoju kompetencji zawodowych pielęgniarek i położnych oraz zmian zachodzących w systemie ochrony zdrowia. Projekt ma kompleksowo uregulować zasady wykonywania obu zawodów, a jednym z jego istotnych założeń jest bardziej szczegółowe określenie samodzielnych kompetencji zawodowych, wprowadzenie APN oraz rozszerzenie katalogu świadczeń wykonywanych przez pielęgniarki i położne. 

O projekcie ustawy pisaliśmy w artykułach: Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej. Co zakładają nowe przepisy? o wynikłych z projektu ustawy sporach w artykule: Spór samorządów o projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej. NIL zgłasza zastrzeżenia, NRPiP odpowiada: „to obrona historycznego podziału kompetencji” 

Jednocześnie nie wszystkie przedstawione obecnie propozycje wymagają uchwalenia nowej ustawy. Część z nich, jak wskazuje NRPiP, mogłaby być realizowana poprzez zmiany rozporządzeń, zarządzeń Prezesa NFZ oraz zasad kontraktowania świadczeń. Oznacza to, że prace nad zwiększeniem samodzielności pielęgniarek i położnych mogą być prowadzone równolegle na kilku poziomach. 

Nasz portal pielęgniarki.com.pl - Pielęgniarstwo i położnictwo w praktyce - będzie śledził dalsze prace zarówno nad propozycjami NRPiP, jak i projektem nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej.

źródło: Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, „NIPiP proponuje konkretne zmiany w ochronie zdrowia: wykorzystajmy kompetencje pielęgniarek i położnych”, publikacja z 27 sierpnia 2026 r.  https://nipip.pl/wp-content/uploads/2026/08/Postulaty-do-MZ.pdf

Zdjęcie : Adobe Stock