
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2 października 2026 r. wprowadza nowe zasady organizacji i realizacji świadczeń w Centrach Zdrowia Psychicznego (CZP). Określa zakres opieki nad dorosłymi pacjentami z zaburzeniami psychicznymi, wymagania dotyczące personelu, w tym pielęgniarek, oraz zasady koordynacji leczenia. Nowe regulacje są elementem przygotowań do przejścia od pilotażowego do systemowego modelu opieki psychiatrycznej. Najważniejszą zmianą jest dodanie odrębnego wykazu świadczeń gwarantowanych realizowanych w Centrach Zdrowia Psychicznego wraz ze szczegółowymi warunkami ich udzielania. Regulacje dotyczą kompleksowej opieki nad osobami powyżej 18. roku życia z zaburzeniami psychicznymi.
Jakie świadczenia będą realizowane w Centrach Zdrowia Psychicznego?
Nowe przepisy określają zasady udzielania świadczeń w czterech obszarach opieki psychiatrycznej:
- stacjonarnej, obejmującej diagnostykę i leczenie szpitalne osób z zaburzeniami psychicznymi, a także świadczenia w izbie przyjęć, w tym pomoc w stanach nagłych
- dziennej, obejmującej diagnostykę, leczenie oraz rehabilitację psychiatryczną, w tym działania konsultacyjno-edukacyjne skierowane do rodzin pacjentów
- ambulatoryjnej, obejmującej m.in. porady lekarskie, diagnostykę psychologiczną, psychoterapię indywidualną, rodzinną i grupową oraz wsparcie psychospołeczne
- środowiskowej, obejmującej świadczenia realizowane w miejscu pobytu pacjenta lub jego środowisku, w tym wizyty domowe.
Tak zorganizowana opieka ma umożliwiać dobór formy pomocy do aktualnych potrzeb zdrowotnych i funkcjonalnych pacjenta oraz wspierać ciągłość leczenia.
Jakie wymagania kadrowe przewidziano dla CZP?
Jedną z ważniejszych części rozporządzenia jest określenie minimalnych wymagań dotyczących personelu medycznego oraz wspierająco-koordynującego. W przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców powyżej 18. roku życia z obszaru działania centrum przewidziano następującą obsadę:
Grupa zawodowa
| Wymagany wymiar etatów
|
Lekarze psychiatrzy i lekarze w trakcie specjalizacji z psychiatrii
| 5 |
Pielęgniarki, w tym pielęgniarki psychiatryczne
| 5 |
Psychoterapeuci lub osoby ubiegające się o certyfikat
| 5 |
Psycholodzy
| 5 |
Psycholog lub pielęgniarka ze specjalizacją psychiatryczną w PZK (punkt zgłoszeniowo-konsultacyjny)
| 2,5 |
Terapeuci środowiskowi
| 2 |
Osoba prowadząca terapię zajęciową
| 1 |
Asystent zdrowienia
| 1 |
| Koordynatorzy opieki | 5 |
Pracownik socjalny
| 1 |
W grupie pięciu etatów lekarskich wymagane są co najmniej dwa etaty lekarzy specjalistów psychiatrii. Natomiast wśród pięciu etatów pielęgniarskich co najmniej dwa powinny być obsadzone przez pielęgniarki posiadające specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego.
Pielęgniarki psychiatryczne również w punktach zgłoszeniowo-koordynacyjnych
Ważnym rozwiązaniem jest uwzględnienie pielęgniarek posiadających specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego jako osób uprawnionych do realizacji wizyt zgłoszeniowo-koordynacyjnych. Do zadań realizowanych podczas takiej wizyty należą zebranie wywiadu, ocena stanu psychicznego, o ile dotyczy, oraz ustalenie dalszego postępowania. Punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny (PZK) jest miejscem, do którego może zgłosić się pacjent lub osoba poszukująca dla niego pomocy. Ma ułatwiać pierwszy kontakt z centrum i uzyskanie odpowiedniego wsparcia.
Rozporządzenie przewiduje, że co najmniej jeden PZK w centrum musi być czynny od poniedziałku do piątku, poza dniami ustawowo wolnymi od pracy, nie krócej niż w godzinach 8.00–20.00. Pozostałe wymagane punkty mają zapewniać dostępność w godzinach 8.00–18.00.
Dla pielęgniarstwa psychiatrycznego jest to ważne, ponieważ przepisy wskazują możliwość bezpośredniego udziału pielęgniarek ze specjalizacją w organizacji pierwszego kontaktu pacjenta z opieką psychiatryczną.
Indywidualny plan terapii i zdrowienia oraz koordynator opieki
Rozporządzenie wprowadza także definicję planu terapii i zdrowienia, określającego formy opieki oferowane pacjentowi. Dokument ten sporządza zespół osób udzielających świadczeń, w którego skład wchodzą co najmniej lekarz oraz koordynator opieki. Plan przewidziano w szczególności dla pacjentów wymagających ciągłości opieki, aktywnego podtrzymywania kontaktu oraz dostosowywania intensywności wsparcia do zmieniających się potrzeb. Rozporządzenie określa rownież zadania koordynatora opieki, obejmujące ustalanie terminów świadczeń, weryfikowanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji oraz czuwanie nad formalną jakością procesu leczenia. Funkcję koordynatora może pełnić osoba posiadająca co najmniej wykształcenie średnie, odpowiednią wiedzę oraz minimum dwuletnie doświadczenie w realizacji usług na rzecz osób z zaburzeniami psychicznymi. Nie można jej powierzyć osobie wykonującej zadania asystenta zdrowienia ani pracownika socjalnego.
Asystent zdrowienia i pracownik socjalny w zespole CZP
Przepisy określają również miejsce asystenta zdrowienia – osoby posiadającej odpowiednie kwalifikacje, wykorzystującej własne doświadczenie kryzysu psychicznego do wspierania pacjentów w procesie zdrowienia. Uregulowano także zadania pracownika socjalnego, który odpowiada m.in. za ocenę sytuacji życiowej pacjenta w kryzysie, rozpoznanie jego potrzeb i koordynowanie wsparcia społecznego we współpracy z odpowiednimi instytucjami. Włączenie tych funkcji do wymagań organizacyjnych CZP podkreśla znaczenie pomocy wykraczającej poza samo leczenie psychiatryczne, obejmującej również codzienne funkcjonowanie pacjenta i jego sytuację społeczną.
Kiedy przepisy wejdą w życie?
Rozporządzenie ogłoszono 9 października 2026 r. Większość przepisów wejdzie w życie 24 października 2026 r.
Jednocześnie przewidziano kilka terminów:
- 1 stycznia 2027 r. - najwcześniejszy początek okresu obowiązywania umów na nowe świadczenia gwarantowane realizowane w CZP.
- 1 stycznia 2029 r. - wejście w życie przepisów uchylających określone pozycje dotychczasowych wykazów świadczeń.
- 31 grudnia 2029 r. - zakończenie okresu przejściowego dla wskazanych w rozporządzeniu osób wykonujących zadania asystentów zdrowienia, które nie posiadają jeszcze kwalifikacji określonych w nowej definicji.
Co zmiany oznaczają dla pielęgniarek?
Nowelizacja określa miejsce pielęgniarek w zespołach Centrów Zdrowia Psychicznego, wskazując zarówno wymagania kadrowe, jak i możliwość realizacji określonych świadczeń przez pielęgniarki ze specjalizacją psychiatryczną. Szczególne znaczenie mają wymagania dotyczące zatrudnienia oraz udział pielęgniarek w punktach zgłoszeniowo-koordynacyjnych, opiece dziennej, ambulatoryjnej i środowiskowej.
Nowe regulacje nie przesądzają jednak o automatycznym wzroście zatrudnienia.
Rozporządzenie formalnie określa rolę pielęgniarek w systemowym modelu opieki psychiatrycznej, w którym istotne znaczenie mają leczenie, rehabilitacja, koordynacja świadczeń oraz zapewnienie ciągłości opieki nad pacjentem.
Warto zwrócić uwagę na zmianę wymagań dotyczących zatrudnienia pielęgniarek. W przepisach regulujących pilotaż Centrów Zdrowia Psychicznego z 2024 r. przewidywano 2,5 etatu pielęgniarskiego w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców. Nowe rozporządzenie określa wymóg 5 etatów pielęgniarskich na 100 tys. dorosłych mieszkańców obszaru działania centrum, w tym 2 etatów dla pielęgniarek posiadających specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego.
Źródła:
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 2 października 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień
https://dziennikustaw.gov.pl/D2026000131201.pdf dostęp: 12.10.2026
RCL
zdjęcie: Trequ