W trwającej dyskusji o normach zatrudnienia pielęgniarek dokładamy nasz głos – pokazując, że bezpieczeństwo pacjenta nie kończy się na spełnieniu wymogów minimalnych. To dopiero punkt wyjścia do rozmowy o realnej jakości opieki.

Kiedy wprowadzano minimalne normy zatrudnienia pielęgniarek i położnych, miały one pełnić rolę „bezpiecznika” – gwarancji, że liczba personelu nie spadnie poniżej granicy zagrażającej zdrowiu i życiu pacjentów. Jednak w praktyce normy te stały się maksymalnym, a nie minimalnym poziomem obsady, którego podmioty lecznicze trzymają się kurczowo, często ignorując rosnącą złożoność kliniczną pacjentów, obciążenie dokumentacyjne, liczbę zadań niefachowych i zmienność przepływu pacjentów.

Minimalne normy nie uwzględniają również kluczowego parametru: aktywnego czasu pielęgniarki przy pacjencie (NPR – Nurse-to-Patient Ratio w praktyce). System nie zadaje pytania: ile czasu pielęgniarka faktycznie ma dla pacjenta? – tylko: ile pielęgniarek fizycznie znajduje się w grafiku. To dwa zupełnie różne światy.

Czego potrzebujemy? Może nowych norm - standardu optymalnego.

Zanim przejdziemy do jego omówienia, warto powiedzieć jasno, dlaczego w ogóle mówimy o standardzie optymalnym. Coraz więcej danych pokazuje, że minimalne normy chronią jedynie przed najgorszym scenariuszem, ale nie gwarantują jakości opieki ani stabilności organizacyjnej oddziałów. Standard optymalny odpowiada na rzeczywiste potrzeby kliniczne, a nie na matematyczny przelicznik łóżek. To podejście, które realnie zwiększa bezpieczeństwo pacjenta, zmniejsza liczbę powikłań i wspiera pielęgniarki w wykonywaniu pracy zgodnej z profesjonalnymi standardami. Standard optymalny nie patrzy na liczbę łóżek, lecz na:

• liczbę pacjentów wymagających intensywnej opieki,

• wskaźnik ryzyka (np. pacjenci z demencją, z zaburzeniami świadomości, w opiece paliatywnej),

• ilość zadań, które można delegować,

• obciążenie dokumentacją,

• doświadczenie zespołu,

• dostęp do wsparcia (salowe, opiekunowie medyczni, sekretarki medyczne).

W praktyce oznacza to, że identyczny oddział, z tą samą liczbą łóżek, może w różnych dniach wymagać zupełnie różnych obsad. Normy minimalne tego nie zakładają. Standardy optymalne – tak.

Dla pielęgniarki praca „na normie - minimalnych normach zatrudnienia” oznacza często pracę w stałym przeciążeniu, które przekłada się bezpośrednio na jakość opieki. Najczęstsze konsekwencje:

• opóźnienia w podaniu leków i wykonaniu procedur,
• ograniczenie czasu na obserwację kliniczną,
• skrócenie rozmów z pacjentem i rodziną,
• pomijanie edukacji,
• brak czasu na profilaktykę powikłań (odleżyny, upadki, zakażenia),

Badania międzynarodowe jasno pokazują: każdy dodatkowy pacjent przypadający na jedną pielęgniarkę zwiększa ryzyko zgonu pacjenta o 7–12%, a także rośnie liczba powikłań i ponownych hospitalizacji – patrz źródła.

Drugi problem: Kiedy brakuje personelu, pielęgniarka dokonuje wyborów. Każdego dnia, na każdym dyżurze. Co jest ważniejsze: karmienie, zmiana opatrunku, telefon od rodziny, obserwacja stanu psychicznego pacjenta, podanie leku, edukacja przed wypisem, dokumentacja?

To nie są wybory kliniczne – to wybory spowodowane brakiem zasobów.

W literaturze globalnej określa się to jako missed nursing care – niewykonane lub przerwane elementy opieki. To wczesny sygnał: standard minimalny już nie działa. Pacjent postrzega to inaczej: jako chaos, brak kontaktu, niższe poczucie bezpieczeństwa, mniejszą dostępność.

Dlaczego standard optymalny to zwiększenie bezpieczeństwa – a nie koszt?

Standardy optymalne oznaczają, że liczba pielęgniarek wynika z:

• realnej złożoności opieki,

• profilu oddziału,

• liczby procedur,

• obciążenia dokumentacyjnego,

• przepływu pacjentów,

• ryzyka klinicznego.

Badania ekonomiczne dowodzą, że inwestycja w pielęgniarki zwraca się wielokrotnie, ponieważ:

• spada liczba powikłań (koszty leczenia odleżyn, zakażeń, upadków),

• skraca się czas hospitalizacji,

• poprawia się płynność wypisów,

• rośnie satysfakcja pacjentów,

• spada rotacja kadr.

Polskie pielęgniarki od lat sygnalizują, że pracują na normach minimalnych, które nie odpowiadają rzeczywistości klinicznej. Oddziały pełne starzejącego się społeczeństwa, pacjenci z wielochorobowością, nasilona dokumentacja i braki kadrowe sprawiają, że minimum stało się standardem. Minimalne normy nie biorą pod uwagę:

• absencji chorobowej,

• macierzyństwa i urlopów,

• różnicy między pielęgniarką początkującą a doświadczoną,

• pracy na kilku etatach,

• zadań pozapielęgniarskich, które pochłaniają czas.

To nie jest matematyka — to system naczyń połączonych.

Jeśli polski system ochrony zdrowia chce zwiększać bezpieczeństwo pacjenta, musi zacząć patrzeć nie na łóżka, lecz na potrzeby pacjentów i realny czas pracy pielęgniarki. To oznacza:

• rezygnację z myślenia „normy minimalne wystarczą”,

• wprowadzenie wskaźników jakości opartych na czasie opieki,

• tworzenie standardów optymalnych — różniących się między oddziałami,

• inwestowanie w kadry jako w priorytet bezpieczeństwa.

Minimalne normy mówią, ile pielęgniarek musi być obecnych. Standard optymalny mówi, ile potrzeba, żeby pacjent był bezpieczny. Różnica jest fundamentalna.

Źródła: 

Karen B. Lasater, Douglas M. Sloane, Matthew D. McHugh, Jeannie P. Cimiotti, Kathryn A. Riman, Brendan Martin, Maryann Alexander, Linda H. Aiken, Evaluation of hospital nurse-to-patient staffing ratios and sepsis bundles on patient outcomes, American Journal of Infection Control, Volume 49, Issue 7, 2021, Pages 868-873, https://doi.org/10.1016/j.ajic.2020.12.002. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0196655320310385) Dostęp: 13.11.2025

Dall'Ora C, Saville C, Rubbo B, Turner L, Jones J, Griffiths P. Nurse staffing levels and patient outcomes: A systematic review of longitudinal studies. Int J Nurs Stud. 2022 Oct;134:104311. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35780608/  dostęp: 13.11.2025

Shekelle Paul G. Nurse–Patient Ratios as a Patient Safety Strategy: A Systematic Review.  Annals of Internal Medicine Volume 158, Number 5_Part_2 https://doi.org/10.7326/0003-4819-158-5-201303051-00007 dostęp: 13.11.2025

na temat missed nursing care:

Kalisch, Beatrice & Landstrom, Gay & Hinshaw, Ada. (2009). Missed Nursing Care: A Concept Analysis. Journal of advanced nursing. 65. 1509-17. 10.1111/j.1365-2648.2009.05027.x. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2648.2009.05027.x?medium=article&utm_source=researchgate.net

Sollami A, Begarani F, Marletta G, Romano R. Missed care and support figures: Preliminary investigation in some surgical ward. Acta Biomed. 2023 Aug 3;94(4):e2023193. doi: 10.23750/abm.v94i4.14531. PMID: 37539599; PMCID: PMC10440774. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37539599/ dostęp: 12.11.2025

Mainz H, Tei R, Andersen KV, Lisby M, Gregersen M. Prevalence of missed nursing care and its association with work experience: A cross-sectional survey. Int J Nurs Stud Adv. 2024 Mar 27;6:100196. doi: 10.1016/j.ijnsa.2024.100196. PMID: 38746807; PMCID: PMC11080405. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38746807/  dostęp: 12.11.2025

Zdjęcie: Adobe Stock