Witamina C od lat kojarzy się z odpornością, sezonem infekcyjnym i „domowym leczeniem” przeziębienia. Wielu pacjentów sięga po nią wtedy, gdy pojawia się katar, ból gardła, osłabienie lub uczucie „rozbierania”. Inni przyjmują ją profilaktycznie przez całą jesień i zimę, często w dużych dawkach, wierząc, że w ten sposób unikną infekcji. W artykule podsumowujemy, co wiadomo o stosowaniu witaminy C w profilaktyce i leczeniu przeziębienia, kiedy suplementacja może mieć sens, jakie są jej dobre źródła w diecie oraz na co zwrócić uwagę, edukując pacjenta w sezonie infekcyjnym.

Popularność witaminy C jako środka „na odporność” w dużej mierze wiąże się z działalnością Linusa Paulinga, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie chemii , który w latach 70. XX wieku promował stosowanie wysokich dawek witaminy C w profilaktyce i leczeniu przeziębienia. Zainteresowanie było ogromne, ale późniejsze badania nie potwierdziły prostego przekonania, że wysokie dawki witaminy C zapobiegają przeziębieniu. 

Czy witamina C zapobiega przeziębieniu?

Dane z przeglądu Cochrane wskazują, że regularna suplementacja witaminą C nie zmniejsza częstości występowania przeziębień u przeciętnej osoby. Pewien wyjątek obserwowano w badaniach obejmujących osoby narażone na krótkotrwały, bardzo duży wysiłek fizyczny lub ekstremalne warunki, na przykład maratończyków i narciarzy, w tej grupie witamina C zmniejszała ryzyko przeziębienia. Nie oznacza to jednak, że taki sam efekt można automatycznie przenieść na całą populację.

W rozmowie z pacjentem można więc powiedzieć prosto: jeśli ktoś przyjmuje witaminę C, nie powinien oczekiwać, że dzięki niej na pewno nie zachoruje. U większości osób regularne stosowanie witaminy C nie zapobiega przeziębieniu.

Czy witamina C skraca czas infekcji?

Tu odpowiedź jest bardziej zniuansowana. Regularne przyjmowanie witaminy C może nieznacznie skracać czas trwania przeziębienia i łagodzić nasilenie objawów, ale efekt ten jest umiarkowany. W badaniach Cochrane czas trwania przeziębienia skracał się średnio o około 8% u dorosłych i 14% u dzieci. W praktyce oznacza to raczej niewielką różnicę, a nie spektakularne „wyleczenie” infekcji. Warto też podkreślić, że przyjmowanie witaminy C dopiero po wystąpieniu objawów nie wykazuje jednoznacznego wpływu na czas trwania ani nasilenie przeziębienia. Cochrane zwraca uwagę, że badania dotyczące podawania dużych dawek witaminy C od momentu pojawienia się objawów nie dały spójnych wyników. Dla pacjenta może to być zaskakujące, bo wiele preparatów reklamowanych jest właśnie jako szybka reakcja na „pierwsze objawy”. Tymczasem dowody naukowe nie uzasadniają traktowania witaminy C jako leku, który zatrzyma rozpoczynające się przeziębienie.

O witaminie C 

Witamina C, czyli kwas askorbinowy, jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział między innymi w syntezie kolagenu, ma znaczenie dla gojenia ran, funkcjonowania tkanki łącznej, procesów antyoksydacyjnych i wchłaniania żelaza z produktów roślinnych. NIe oznacza to jednak prostego przełożenia, że im więcej witaminy C, tym lepiej. Organizm potrzebuje jej w określonych ilościach, a suplementacja powinna uzupełniać dietę wtedy, gdy jest to uzasadnione, a nie zastępować prawidłowego żywienia.

Zapotrzebowanie na witaminę C zależy od wieku, płci, stanu fizjologicznego, aktywności fizycznej i ogólnego stanu zdrowia. Polskie normy żywienia są opracowywane przez ekspertów Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH uwzględniają aktualny stan wiedzy oraz różnice między grupami populacyjnymi. Dla celów znakowania suplementów diety referencyjna wartość spożycia witaminy C dla dorosłych wynosi około 80 mg witaminy C/osobę/dobę (mężczyźni 75-90 mg witaminy c/osobę/dobę, a kobiety 60-75 mg witaminy c/osobę/dobę (patrz źródła). Nie oznacza to, że każda osoba musi automatycznie przyjmować suplement. U wielu pacjentów prawidłowo skomponowana dieta jest wystarczającym źródłem witaminy C. Większe zapotrzebowanie może dotyczyć między innymi osób palących tytoń. pacjentów z ubogą dietą, ograniczonym spożyciem warzyw i owoców, przewlekłym stresem, chorobami przewlekłymi, zaburzeniami wchłaniania lub zwiększonym ryzykiem niedoborów.

Dobrym kierunkiem edukacji pacjenta jest przesunięcie rozmowy z pytania: „ile tabletek brać?” na pytanie: „czy w codziennej diecie są źródła witaminy C?”.

Witamina C występuje głównie w produktach roślinnych: warzywach, owocach i ziołach. Wbrew powszechnemu skojarzeniu cytryna nie jest najlepszym źródłem tej witaminy. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wskazuje, że bardzo dobrymi źródłami witaminy C są między innymi natka pietruszki, papryka, brukselka, brokuły, owoce dzikiej róży, czarne porzeczki, truskawki i kiwi.

W praktyce pacjentowi można podpowiedzieć proste rozwiązania: papryka do kanapki, natka pietruszki do zupy lub sałatki, kiwi jako przekąska, kiszona kapusta do obiadu, brokuły lub brukselka jako dodatek warzywny. Ważne jest też, aby pamiętać, że witamina C jest wrażliwa na wysoką temperaturę i rozpuszcza się w wodzie. Długie gotowanie, odgrzewanie i przechowywanie mogą zmniejszać jej zawartość w produktach, dlatego korzystne jest spożywanie części warzyw i owoców na surowo albo po krótkiej obróbce, na przykład gotowaniu na parze.

Czy suplementacja witaminy C ma sens?

Suplementacja może mieć sens, jeśli dieta jest uboga, pacjent ma zwiększone zapotrzebowanie albo istnieje ryzyko niedoboru. Nie powinna być jednak traktowana jako zamiennik zróżnicowanego żywienia. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podkreśla, że najpierw należy zadbać o urozmaiconą dietę, zwłaszcza odpowiednią ilość warzyw i owoców, a suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut zróżnicowanej diety. Warto również przypominać pacjentom, że suplement diety nie jest lekiem. Może uzupełniać dietę, ale nie służy do leczenia choroby. Dotyczy to także preparatów zawierających witaminę C, nawet jeśli są sprzedawane w aptece i mają postać tabletek, kapsułek, saszetek lub preparatów musujących.

Witamina C ma stosunkowo niską toksyczność, ale wysokie dawki nie są obojętne dla każdego pacjenta. Duże spożycie witaminy C może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka, nudności i bóle brzucha. Zwraca też uwagę na możliwość zwiększenia wydalania szczawianów i kwasu moczowego z moczem, co u części osób może mieć znaczenie w kontekście ryzyka kamicy nerkowej, zwłaszcza przy chorobach nerek. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z chorobami nerek, skłonnością do kamicy nerkowej, zaburzeniami gospodarki żelazem, chorobami przewlekłymi oraz pacjenci przyjmujący wiele leków lub kilka suplementów jednocześnie. 

Co pielęgniarka może wyjaśnić pacjentowi?

W rozmowie z pacjentem warto unikać tonu lekceważącego i protekcjonalnego. Dla wielu osób witamina C jest „bezpiecznym domowym sposobem”, często polecanym przez rodzinę, reklamy lub media społecznościowe. Zamiast mówić: „to mit i nie działa”, lepiej uporządkować informacje.

Warto, aby pacjent usłyszął, że witamina C jest potrzebna organizmowi, ale nie zapobiega przeziębieniu u większości osób. Może nieznacznie skracać czas trwania infekcji, jeśli jest przyjmowana regularnie, ale nie działa jak lek przeciwwirusowy i nie zatrzymuje rozpoczynającego się przeziębienia. Najlepszym codziennym źródłem witaminy C są warzywa i owoce, a suplementacja powinna być rozważana wtedy, gdy dieta jest niewystarczająca albo pacjent ma zwiększone zapotrzebowanie. Warto też zapytać pacjenta, jakie preparaty już przyjmuje. Często jedna osoba stosuje jednocześnie kilka produktów „na odporność”, preparat multiwitaminowy, tabletki musujące i dodatkowo produkty złożone na objawy infekcji. W takiej sytuacji łatwo zauważyć, że te same składniki powtarzają się w kilku preparatach.

Pamiętajmy, że witamina C jest ważna dla zdrowia, ale nie jest cudownym sposobem na przeziębienie. Nie ma podstaw, aby obiecywać pacjentowi, że regularne przyjmowanie dużych dawek uchroni go przed infekcją. Warto natomiast zachęcać do codziennego spożywania warzyw i owoców, rozsądnego podejścia do suplementów oraz konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, jeśli pacjent choruje przewlekle, przyjmuje leki, ma choroby nerek, skłonność do kamicy albo chce stosować wysokie dawki preparatów.

Źródła:

Cochrane Witamina C w zapobieganiu i leczeniu przeziębienia. 2013 https://www.cochrane.org/pl/evidence/CD000980_vitamin-c-preventing-and-treating-common-cold Dostęp: 2.09.2026

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Normy żywienia dla populacji Polski 2024 r. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/normy-zywieniowe-2024/ str 180-185, tabela polskich norm witaminy c: str 185 Dostęp: 2.09.2026

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Czy cytrusy to główne źródło witaminy C? 2018 https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/czy-cytrusy-to-glowne-zrodlo-witaminy-c/ Dostęp: 2.09.2026

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Suplementy diety - co warto o nich wiedzieć. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/suplementy-diety-co-warto-o-nich-wiedziec/ Dostęp: 2.09.2026

 zdjęcie: Adobe stock 

-----

Materiał ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Jest przeznaczony dla personelu medycznego, studentów kierunków medycznych oraz innych osób wykonujących zawody medyczne. Nie stanowi porady medycznej, konsultacji specjalistycznej ani indywidualnych zaleceń diagnostycznych lub terapeutycznych. Nie zastępuje indywidualnej oceny stanu pacjenta, decyzji lekarza, aktualnych wytycznych, przepisów prawa, procedur wewnętrznych placówki ani zakresu kompetencji zawodowych. Postępowanie należy każdorazowo dostosować do stanu klinicznego pacjenta, chorób współistniejących, wyników badań, stosowanego leczenia oraz zaleceń zespołu terapeutycznego. W razie wątpliwości dotyczących suplementacji, zwłaszcza u dzieci, kobiet w ciąży, osób z chorobami nerek, skłonnością do kamicy nerkowej, chorobami przewlekłymi, pacjentów onkologicznych lub osób przyjmujących wiele leków, należy zalecić konsultację z lekarzem lub farmaceutą.

Artykuł został przeredagowany i zaktualizowany na podstawie materiału archiwalnego opublikowanego 4 stycznia 2018 r. Treść dostosowano do aktualnego charakteru portalu, uzupełniono o kontekst edukacji pacjenta oraz uporządkowano informacje dotyczące suplementacji, diety i bezpieczeństwa stosowania witaminy C.