Czy pielęgniarka może podać kilka produktów leczniczych w jednej iniekcji domięśniowej w domu pacjenta? W stanowisku Konsultanta Krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa z 6 marca 2022 roku wskazano, że nie można rekomendować techniki polegającej na podaniu drugiego leku przez tę samą igłę po zmianie jej kierunku. Jeżeli istnieje konieczność podania objętości leku przekraczającej 5 ml lub jednoczasowego podania dwóch leków domięśniowo, drugą objętość albo drugi lek należy wstrzyknąć w inne miejsce, wykonując kolejne wkłucie domięśniowe.

Stanowisko zostało przygotowane przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa, prof. dr hab. Marię Kózkę, w odpowiedzi na pismo dotyczące weryfikacji opinii Konsultanta Krajowego w dziedzinie farmacji klinicznej w sprawie realizacji zleceń lekarskich w domu pacjenta. Problem dotyczył sytuacji, w której pielęgniarka miałaby podać kilka produktów leczniczych w jednej iniekcji, a także pytania, czy przy konieczności podania objętości przekraczającej 5 ml albo dwóch leków można wykonać jedno wkłucie i zmienić kierunek igły.

W stanowisku przypomniano, że zasady wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej określa ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej. Wykonywanie zawodu pielęgniarki obejmuje m.in. realizację zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji. Podstawą podania leku przez pielęgniarkę lub położną w warunkach ambulatoryjnych i domowych jest udokumentowane zlecenie lekarskie. Powinno ono zawierać nazwę leku, dawkę, sposób i czas podania, a w przypadku świadczenia domowego również zapis, że zlecenie należy wykonać w domu pacjenta.

Konsultant wskazała, że następstwem każdego leku, obok pożądanych efektów terapeutycznych, mogą być działania niepożądane. Są one opisane w Charakterystyce Produktu Leczniczego oraz w ulotkach dołączonych do leków. Pielęgniarka realizująca zlecenie lekarskie ma obowiązek zapoznać się z informacjami producenta leku i stosować jego zalecenia. Dotyczy to również informacji o interakcjach, drodze podania, sposobie przygotowania i warunkach bezpieczeństwa.

W stanowisku zwrócono uwagę, że w większości Charakterystyk Produktów Leczniczych opisuje się interakcje z wybranymi grupami leków, a nie zawsze z konkretną postacią leku czy konkretnym preparatem. Z tego powodu nie można przewidzieć wszystkich interakcji farmakodynamicznych i farmakokinetycznych wielu leków podanych jednocześnie, szczególnie w przypadku wykonania iniekcji metodą jednego wkłucia. Konsultant podkreśliła także, że nie wszystkie interakcje pomiędzy lekami są widoczne gołym okiem, nie zawsze pojawi się osad, zmiana konsystencji czy zmiana barwy.

W stanowisku zaakceptowano zapis, że u osoby prawidłowo umięśnionej największą objętość leku - do 5 ml -można wstrzyknąć w okolicę pośladkową tylną.

Jednocześnie zakwestionowano zapis, zgodnie z którym przy konieczności podania objętości przekraczającej 5 ml albo jednoczasowego podania dwóch leków drugi lek należałoby wstrzyknąć przez tę samą igłę po uprzedniej zmianie jej kierunku. Według stanowiska taka technika jest niezgodna z aktualną wiedzą medyczną. Konsultant wskazała, że technika wykonania iniekcji domięśniowej zakłada wkłucie igły pod kątem 90 stopni. Każdorazowa zmiana kierunku igły skutkuje zmianą kąta wkłucia. Z tego powodu technika polegająca na zmianie kierunku igły przy pozostawieniu tego samego wkłucia została uznana za niewłaściwą i nierekomendowaną do praktyki.

W podsumowaniu stanowiska wskazano prawidłowe brzmienie zapisu:

Jeżeli istnieje konieczność podania objętości leku przekraczającej 5 ml w mięsień pośladkowy lub konieczność jednoczasowego podania dwóch leków w iniekcji domięśniowej, wtedy drugą objętość lub drugi lek należy wstrzyknąć w inne miejsce, wykonując kolejne wkłucie domięśniowe.

Stanowisko ma duże znaczenie praktyczne dla pielęgniarek realizujących zlecenia lekarskie w domu pacjenta, w POZ, opiece długoterminowej, opiece środowiskowej i gabinetach zabiegowych. Pokazuje, że wykonanie zlecenia lekarskiego wymaga sprawdzenia nazwy i dawki leku, ale także oceny zgodności z aktualną wiedzą medyczną, zaleceniami producenta, drogą podania oraz bezpieczeństwem techniki wykonania iniekcji.

-------

Materiał odnosi się do stanowiska Konsultanta Krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa z dnia 6 marca 2022 roku. W praktyce zawodowej należy każdorazowo korzystać z aktualnych przepisów prawa, aktualnej Charakterystyki Produktu Leczniczego, ulotki produktu leczniczego, procedur obowiązujących w danym podmiocie oraz aktualnej wiedzy medycznej. Artykuł nie zastępuje procedury wewnętrznej, konsultacji prawnej ani decyzji klinicznej podejmowanej w konkretnej sytuacji pacjenta.

Źródło

Stanowisko Konsultanta Krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa z dnia 6.03.2022 r. w sprawie realizacji zleceń lekarskich w domu pacjenta, w ramach których pielęgniarka ma podać kilka produktów leczniczych w jednej iniekcji. www.oipip.pl