Od 1 stycznia 2019 roku zaczął obowiązywać standard organizacyjny opieki okołoporodowej, który w kompleksowy sposób regulował organizację opieki nad kobietą w okresie ciąży, porodu i połogu oraz nad noworodkiem. Standard obejmował wszystkie podmioty wykonujące działalność leczniczą udzielające świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki okołoporodowej. Przypominamy jego najważniejsze założenia w ramach archiwum wytycznych i zaleceń.

Standard opieki okołoporodowej - co regulował?

Standard organizacyjny opieki okołoporodowej określał sposób organizacji opieki nad kobietą w ciąży, kobietą rodzącą, kobietą w połogu oraz nad noworodkiem. Jego celem było ujednolicenie postępowania personelu medycznego, poprawa bezpieczeństwa pacjentek i dzieci oraz wzmocnienie podmiotowego traktowania kobiety w okresie okołoporodowym. W centrum standardu znalazła się kobieta i jej dziecko. Dokument podkreślał znaczenie dialogu z pacjentką, respektowania jej praw, udzielania rzetelnych informacji oraz umożliwienia podejmowania świadomych decyzji dotyczących ciąży, porodu, miejsca porodu, sposobu łagodzenia bólu porodowego, karmienia noworodka i opieki po porodzie.

Standard miał zapewnić kobiecie w okresie okołoporodowym bardziej przewidywalną, uporządkowaną i bezpieczną opiekę. Ważnym założeniem było podmiotowe traktowanie pacjentki, respektowanie jej decyzji oraz możliwość odniesienia zastosowanych wobec niej działań do określonych zasad organizacyjnych. W praktyce oznaczało to m.in. większą przejrzystość opieki, możliwość przygotowania się do porodu, edukację przedporodową, zapoznanie się z miejscem porodu, o ile pozwalała na to organizacja podmiotu leczniczego — oraz ujednolicenie postępowania personelu niezależnie od miejsca udzielania świadczeń.  Standard wskazywał również, że spożywanie posiłków w trakcie porodu nie powinno być z góry wykluczane, a decyzja w tej sprawie powinna zależeć od osoby sprawującej opiekę nad rodzącą i sytuacji klinicznej.

Dla personelu medycznego standard stanowił punkt odniesienia w organizacji pracy i prowadzeniu opieki okołoporodowej. Miał wspierać jednolite postępowanie, właściwe wykorzystanie kompetencji członków zespołu oraz zapewnienie bezpieczeństwa zarówno pacjentkom, jak i personelowi. W dokumencie podkreślano także potrzebę ograniczania interwencji medycznych niewynikających ze wskazań medycznych, w tym cięć cesarskich. Podmioty lecznicze zostały zobowiązane do ustalania i monitorowania wskaźników opieki okołoporodowej, nie rzadziej niż raz w roku. Wskaźniki te miały służyć m.in. ocenie skuteczności podejmowanych działań, ograniczaniu nieuzasadnionych interwencji oraz badaniu satysfakcji kobiet objętych opieką.

Jednym z istotnych elementów standardu było podkreślenie roli położnej w opiece nad fizjologicznie przebiegającą ciążą, porodem, połogiem oraz nad zdrowym noworodkiem. Standard wskazywał właściwe miejsce położnej w opiece okołoporodowej i wzmacniał jej znaczenie w edukacji, obserwacji, wspieraniu kobiety oraz organizacji opieki. W dokumencie doprecyzowano również kwestie wyboru położnej przed porodem, wskazując okres między 21. a 26. tygodniem ciąży jako czas, w którym kobieta powinna mieć możliwość dokonania takiego wyboru.

Standard wyznaczał ramowy program edukacji przedporodowej. Miało to ujednolicić zakres informacji przekazywanych kobietom w ciąży i wskazanym przez nie osobom bliskim. Edukacja przedporodowa miała lepiej przygotować kobietę do porodu, połogu, opieki nad noworodkiem i karmienia piersią, a także zmniejszyć lęk związany z porodem oraz pierwszym okresem po narodzinach dziecka.

W standardzie zdefiniowano zalecane metody łagodzenia bólu porodowego, zakres współpracy osób sprawujących opiekę nad rodzącą, wymagane kwalifikacje personelu, odpowiedzialność za przebieg porodu z zastosowaniem tych metod oraz sposób monitorowania rodzącej i płodu. Ten fragment miał duże znaczenie praktyczne, ponieważ porządkował zasady organizacji opieki nad kobietą korzystającą z metod łagodzenia bólu, zarówno niefarmakologicznych, jak i farmakologicznych.

Standard uwzględniał również kobiety znajdujące się w sytuacjach szczególnych. Dotyczyło to m.in. rozpoznania w czasie ciąży ciężkiej choroby lub wady dziecka, poronienia, urodzenia dziecka martwego, dziecka niezdolnego do życia, chorego lub z wadami wrodzonymi. Ten obszar standardu miał szczególne znaczenie organizacyjne i etyczne, ponieważ wskazywał na potrzebę zapewnienia kobiecie właściwej opieki, wsparcia, poszanowania jej sytuacji oraz odpowiedniej organizacji świadczeń.

Standard mocno akcentował znaczenie karmienia piersią i właściwej organizacji opieki laktacyjnej. Obejmowało to edukację przedporodową dotyczącą laktacji, wspieranie nieprzerwanego kontaktu „skóra do skóry” po porodzie, przekazywanie matce spójnych informacji na temat karmienia piersią oraz pomoc położnej w rozwiązywaniu problemów laktacyjnych. Dokument wskazywał także, że podanie mleka modyfikowanego powinno odbywać się na zlecenie lekarza lub zgodnie z decyzją matki, po wcześniejszym udzieleniu jej informacji na temat takiego żywienia.

Ważnym elementem była również organizacja przestrzeni wolnej od działań reklamowych i marketingowych związanych z preparatami do początkowego żywienia niemowląt oraz przedmiotami służącymi do karmienia niemowląt. Celem było zmniejszenie ryzyka przedwczesnej rezygnacji z karmienia piersią.

Standard obejmował także profesjonalną opiekę położnej w miejscu zamieszkania albo pobytu matki i dziecka. Podkreślano, że wsparcie w zakresie karmienia piersią i poradnictwa laktacyjnego nie powinno kończyć się wraz z odbyciem wizyt patronażowych.

Materiał ma charakter archiwalny i odnosi się do standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej obowiązującego od 1 stycznia 2019 roku. Standard ten był ważnym dokumentem porządkującym organizację opieki nad kobietą w ciąży, podczas porodu, połogu oraz nad noworodkiem. Należy jednak pamiętać, że przepisy dotyczące opieki okołoporodowej były następnie nowelizowane. W praktyce zawodowej należy każdorazowo korzystać z aktualnego brzmienia przepisów, obowiązujących procedur danego podmiotu leczniczego oraz aktualnych rekomendacji medycznych.

Jednocześnie przypominamy, że materiał ma charakter archiwalny  - standard organizacyjny opieki okołoporodowej, z wyraźną adnotacją, że dotyczy rozporządzenia z 2018 r., które weszło w życie 1 stycznia 2019 r. Standard został później zmieniony rozporządzeniem z 23 października 2025 r., a nowe przepisy obowiązują od 7 maja 2026 r

Zobacz także: aktualny standard opieki okołoporodowej obowiązujący od 2026 roku :

Nowy standard opieki okołoporodowej w praktyce położnej - co warto wiedzieć?

Od 7 maja obowiązuje nowy standard opieki okołoporodowej. Ważne zmiany dla kobiet w ciąży i rodzących

Źródło archiwalne ; Ministerstwo Zdrowia, komunikat dotyczący standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej, 2018 r. www.mz.gov.pl