Pielęgniarstwo najczęściej kojarzy się z pracą przy łóżku chorego, poradnią, blokiem operacyjnym, opieką długoterminową czy podstawową opieką zdrowotną. Tymczasem jedną z mniej oczywistych, a bardzo ważnych ścieżek rozwoju zawodowego jest praca na uczelni kształcącej przyszłe pielęgniarki i pielęgniarzy. Tutaj doświadczenie zdobyte podczas dyżurów może zostać wykorzystane w zupełnie inny sposób. Pielęgniarka staje się nauczycielką zawodu, prowadzi zajęcia teoretyczne i praktyczne, uczestniczy w kształceniu klinicznym, pracuje ze studentami w pracowniach i centrach symulacji medycznej, a z czasem może również rozwijać działalność naukową. W artykule przyglądamy się temu, jak może wyglądać praca pielęgniarki na uczelni, jakie kwalifikacje są potrzebne, czym różni się dydaktyka od pracy klinicznej i dlaczego jest to ścieżka zawodowa warta rozważenia.

Od „nauczycielki zawodu” do nauczycielki akademickiej

Starsze pokolenia pielęgniarek/pielęgniarzy, położnych pamiętają zupełnie inny model kształcenia. Zawodu uczono w liceach medycznych, szkołach pomaturalnych i policealnych, a ważną postacią była nauczycielka zawodu - pielęgniarka, która prowadziła uczennice przez pierwsze procedury, zajęcia praktyczne w pracowni, pierwsze kontakty z pacjentem i pierwsze dyżury/praktyki na oddziale. Wspomnienia o tych nauczycielkach bywają bardzo różne. Jedne zapamiętaliśmy jako wymagające, ale znakomite przewodniczki po zawodzie. Inne jako przedstawicielki dość surowej szkoły pielęgniarstwa, w której liczyła się dyscyplina, hierarchia i bezwzględna poprawność wykonania. Bywało więc inspirująco, bywało też, stresująco. Niejedna pielęgniarka do dziś potrafi zapewne przywołać nazwisko swojej nauczycielki zawodu i wspomnienie o niej.

Ten model należy już jednak do historii. Dziś kwalifikacje do zawodu pielęgniarki zdobywa się w Polsce na uczelni prowadzącej kierunek pielęgniarstwo, podstawową drogą są co najmniej trzyletnie studia pierwszego stopnia. Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej jednoznacznie określa obecnie szkołę pielęgniarską jako uczelnię prowadzącą kształcenie na kierunku pielęgniarstwo. Zmieniła się więc nie tylko nazwa szkoły. Zmieniła się ranga kształcenia, jego naukowe zaplecze, zakres kompetencji absolwentów i miejsce pielęgniarstwa w systemie szkolnictwa wyższego. Dawna nauczycielka zawodu ma dziś swoją następczynię w nauczycielce akademickiej, wykładowczyni, instruktorce zajęć praktycznych czy nauczycielce pracującej ze studentami w centrum symulacji medycznej.

Ale sam rola i zadania nie są wcale tak odległa od tego, czym były kiedyś. Nadal ktoś musi stanąć obok osoby, która po raz pierwszy podchodzi do pacjenta, i powiedzieć: „Zobacz. Pomyśl. Nie wykonuj tej czynności automatycznie. Najpierw zastanów się, co dzieje się z człowiekiem, którym się opiekujesz”.

Co robi pielęgniarka-wykładowczyni na co dzień?

To praca zbudowana z kilku stałych filarów.

Pierwszym jest dydaktyka, czyli przygotowywanie i prowadzenie zajęć: wykładów, ćwiczeń, seminariów oraz zajęć praktycznych. W pielęgniarstwie duży nacisk jest kładziony na umiejętności, dlatego częścią dydaktyki jest pokaz procedur, trening krok po kroku, praca na scenariuszach klinicznych, omawianie błędów i budowanie nawyków bezpieczeństwa. Wykładowczyni uczy też studentów myślenia krytycznego, jak zebrać wywiad, co jest objawem alarmowym, jak uzasadnić decyzję pielęgniarską, jak prowadzić dokumentację, by była rzetelna i chroniła pacjenta.

Drugim filarem jest opieka nad praktykami i kształcenie kliniczne. W wielu programach pielęgniarka-akademiczka współpracuje z placówkami medycznymi, koordynuje praktyki, ocenia kompetencje studentów w realnych warunkach, rozwiązuje problemy i dba o to, by praktyka była rzeczywistym uczeniem się, a nie „odrabianiem godzin”. To wymagający obszar, bo łączy świat uczelni i świat oddziału, w którym tempo pracy i presja są zupełnie inne.

Trzecim filarem jest organizacja i jakość kształcenia. Programy studiów muszą być spójne, logiczne i aktualne. Wykładowczynie uczestniczą w tworzeniu sylabusów, planów zajęć, efektów uczenia się, a także w ocenie jakości dydaktyki. To często niewidzialna praca, bez której kierunek nie działa i nie kształci dobrze.

Czwartym obszarem jest działalność naukowa. Uczelnia to środowisko, w którym część osób rozwija projekty badawcze, pisze publikacje, bierze udział w konferencjach, współtworzy rekomendacje i wdrożenia. W pielęgniarstwie badania coraz częściej mają charakter praktyczny: dotyczą organizacji opieki, jakości, bezpieczeństwa pacjenta, edukacji zdrowotnej, zarządzania, a także zdrowia publicznego.

Dobry nauczyciel pielęgniarstwa nie uczy wyłącznie technicznego wykonania czynności. Może pokazać studentowi, jak prawidłowo założyć cewnik, wykonać iniekcję, przygotować zestaw do zmiany opatrunku czy przeprowadzić badanie fizykalne. Znacznie ważniejsze jest jednak nauczenie myślenia klinicznego:

• Dlaczego wykonujemy daną czynność?
• Co powinniśmy ocenić przed jej rozpoczęciem?
• Jakie są przeciwwskazania?
• Co może pójść nieprawidłowo?
• Który parametr powinien wzbudzić niepokój?
• W którym momencie pielęgniarka może działać samodzielnie, a kiedy konieczne jest przekazanie informacji lekarzowi?
• Co trzeba udokumentować?
• Jak rozmawiać z pacjentem?

Takiego sposobu myślenia nie da się nauczyć poprzez mechaniczne zapamiętanie kolejności poszczególnych kroków procedury. I właśnie dlatego osoby prowadzące kształcenie pielęgniarskie pełnią tak ważną funkcję. Pomagają studentowi przejść od pytania „jak wykonać procedurę?” do znacznie dojrzalszego pytania: „dlaczego podejmuję takie działanie i jakie mogą być jego konsekwencje dla pacjenta?”

Najczęściej drogą do pracy akademickiej jest połączenie doświadczenia klinicznego z dalszym kształceniem. Wiele uczelni ceni osoby, które mają realną praktykę w zawodzie, bo to ona nadaje sens dydaktyce. W zależności od stanowiska i typu zajęć mogą być wymagane różne poziomy wykształcenia, ale w praktyce im wyższy poziom (magister, a dalej stopnie naukowe), tym większe możliwości rozwoju na uczelni, prowadzenia zajęć i uczestniczenia w pracy naukowej. Ważne są też predyspozycje edukacyjne, gdyż nie każdy świetny klinicysta (praktyk) automatycznie staje się dobrym nauczycielem. Uczelnia potrzebuje osób, które umieją tłumaczyć jasno, stawiać granice, oceniać sprawiedliwie, prowadzić grupę.

Praca pielęgniarki na uczelni medycznej jako wykładowczyni to jedna z najbardziej wpływowych ścieżek w zawodzie. To tutaj kształtuje się standard przyszłej opieki, sposób myślenia, praktyka dokumentowania, kultura bezpieczeństwa, komunikacja z pacjentem i etyka. Jeśli masz w sobie cierpliwość do uczenia, lubisz porządkować wiedzę i chcesz „zostawić ślad” w zawodzie na lata, uczelnia może być przestrzenią, w której pielęgniarstwo nabiera nowego wymiaru. 

zdjęcie: Adobe Stock

Zawód pielęgniarki i położnej kojarzy się najczęściej z pracą w szpitalu, przychodni, hospicjum, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, domu pomocy społecznej, szkole, przedszkolu, sanatorium czy z pracą w zespołach ratownictwa medycznego. To właśnie te miejsca najczęściej przychodzą nam do głowy, gdy myślimy o ścieżce zawodowej pielęgniarki lub położnej. 

Ale ten zawód daje znacznie więcej możliwości.

Pielęgniarka i położna mogą pracować także tam, gdzie opieka, wiedza medyczna, odpowiedzialność, szybka ocena sytuacji i umiejętność kontaktu z drugim człowiekiem są potrzebne w zupełnie innych warunkach niż klasyczny oddział czy poradnia. Czasem są to miejsca oczywiste dopiero wtedy, gdy zaczniemy się im uważniej przyglądać. Czasem…. naprawdę zaskakujące.

Dlatego rozpoczynamy cykl artykułów poświęcony mniej oczywistym, ciekawym i nietuzinkowym możliwościom pracy w zawodzie pielęgniarki i położnej. Będziemy pokazywać różne ścieżki zawodowe, zakres zadań, wymagania, realia pracy oraz kompetencje, które mogą okazać się szczególnie przydatne.

W cyklu zaplanowaliśmy między innymi tematy:

1. Organizacja humanitarna - A może by tak organizacja humanitarna?

2. Pielęgniarka w dziale badań klinicznych 

3. Pielęgniarka w służbach mundurowych 

4. Pielęgniarka w centrum krwiodawstwa 

5. Pielęgniarka w zakładzie karnym 

6. Kosmetologia i medycyna estetyczna 

7. Pielęgniarka lotnicza i transport medyczny w karetkach powietrznych 

8. Statki wycieczkowe i platformy wiertnicze - pielęgniarki pokładowe 

9. Pielęgniarka w interwencji kryzysowej i terapii środowiskowej 

10. Pielęgniarka sądowa, współpraca z biegłymi i medycyna sądowa 

11. Domy dziecka i placówki opiekuńczo-wychowawcze - pielęgniarka w opiece nad dziećmi w pieczy zastępczej 

12. Pielęgniarka na uczelni medycznej - praca jako wykładowczyni/wykładowca 

Ten cykl kierujemy do osób, które szukają inspiracji, myślą o zmianie miejsca pracy, planują swoją ścieżkę zawodową albo po prostu chcą zobaczyć, jak szerokie możliwości daje wykształcenie pielęgniarskie i położnicze.