Czy pielęgniarka lub położna może odmówić wykonania zlecenia lekarskiego, jeżeli dotyczy ono podania antybiotyku drogą domięśniową u małego dziecka, a sposób podania budzi wątpliwości co do bezpieczeństwa? W archiwalnej opinii Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Pielęgniarstwa Pediatrycznego dla województwa kujawsko-pomorskiego omówiono ten problem na przykładzie Biofuroksymu i Zinacefu.

Opinia została wydana 11 grudnia 2018 roku przez Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Pielęgniarstwa Pediatrycznego dla województwa kujawsko-pomorskiego. Dotyczyła uprawnień pielęgniarki i położnej do odmowy wykonania zlecenia lekarskiego obejmującego podanie Biofuroksymu i Zinacefu drogą iniekcji domięśniowej u dziecka o masie ciała poniżej 40 kg. W dokumencie wskazano, że wykonywanie zleceń lekarskich należy do zakresu świadczeń zdrowotnych realizowanych przez pielęgniarkę i położną. Jednocześnie przypomniano, że lekarz odpowiada za proces leczenia oraz ordynowanie środków farmaceutycznych, a zlecenie lekarskie powinno zawierać m.in. nazwę leku, dawkę, drogę podania i czasookres podawania. W opinii podkreślono, że pielęgniarka lub położna przed podaniem leku powinna zapoznać się z Kartą Charakterystyki Produktu Leczniczego. W odniesieniu do Biofuroksymu i Zinacefu przywołano zapis dotyczący drogi podania u dzieci. Zgodnie z treścią opinii, karta charakterystyki tych produktów leczniczych wskazywała, że u dorosłych i dzieci o masie ciała powyżej 40 kg możliwe jest podanie domięśniowe, natomiast u niemowląt i dzieci o masie ciała poniżej 40 kg lek powinien być podawany wyłącznie drogą dożylną.

W opinii odniesiono się również do wcześniejszych stanowisk i opinii dotyczących podawania antybiotyków u noworodków, niemowląt i dzieci. Przywołano m.in. stanowisko Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii oraz opinie Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pielęgniarstwa Pediatrycznego. Wskazywały one, że w przypadku dzieci należy wybierać najbardziej bezpieczne leki i drogi ich podawania. W warunkach ambulatoryjnych i domowych preferowana powinna być droga doustna, a w przypadku przeciwwskazań - droga dożylna stosowana w warunkach szpitalnych.

W opinii podkreślono również, że nieuzasadnione zlecanie antybiotyków drogą domięśniową u małych dzieci może narażać je na ból, możliwość powikłań miejscowych, uszkodzenie nerwu kulszowego, uszkodzenie mięśni pośladkowych oraz reakcje alergiczne; od wysypki uczuleniowej do wstrząsu anafilaktycznego.

W dokumencie przypomniano, że zgodnie z ustawą o zawodach pielęgniarki i położnej pielęgniarka może odmówić wykonania zlecenia lekarskiego lub innego świadczenia zdrowotnego, jeżeli jest ono niezgodne z jej sumieniem lub z zakresem posiadanych kwalifikacji. W takiej sytuacji powinna niezwłocznie podać przyczynę odmowy na piśmie swojemu przełożonemu albo osobie zlecającej. W analizowanej opinii wskazano, że w przypadku odmowy wykonania zlecenia ambulatoryjnie lub w domu chorego należy poinformować rodziców dziecka. Rodzice powinni udać się do lekarza w celu zmiany metody leczenia. Lekarz może uwzględnić wątpliwości pielęgniarki i zmienić zlecenie albo je podtrzymać.

Opinia ma znaczenie praktyczne, ponieważ przypomina, że wykonanie zlecenia lekarskiego nie zwalnia pielęgniarki lub położnej z obowiązku oceny bezpieczeństwa planowanego świadczenia. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których droga podania leku, wiek dziecka, masa ciała, warunki wykonania świadczenia albo ryzyko powikłań budzą wątpliwości. W praktyce pielęgniarskiej szczególne znaczenie ma:

• znajomość zlecenia lekarskiego
• sprawdzenie drogi podania leku
• zapoznanie się z Charakterystyką Produktu Leczniczego
• ocena ryzyka powikłań
• komunikacja z lekarzem
• właściwe udokumentowanie odmowy, jeżeli pielęgniarka lub położna korzysta z takiego uprawnienia.

Uwaga redakcyjna:

Materiał ma charakter archiwalny i odnosi się do opinii Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Pielęgniarstwa Pediatrycznego dla województwa kujawsko-pomorskiego z 11 grudnia 2018 roku. W praktyce zawodowej należy każdorazowo korzystać z aktualnych przepisów prawa, aktualnej Charakterystyki Produktu Leczniczego, procedur obowiązujących w danym podmiocie leczniczym oraz decyzji lekarza prowadzącego. Artykuł nie zastępuje konsultacji prawnej ani decyzji klinicznej podejmowanej w konkretnej sytuacji pacjenta.

Źródło; 

Opinia Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Pielęgniarstwa Pediatrycznego w województwie kujawsko-pomorskim z dnia 11.12.2018 r. w sprawie uprawnień pielęgniarki, położnej do odmowy wykonania zlecenia lekarskiego dotyczącego podania Biofuroksymu i Zinacefu drogą iniekcji domięśniowej u dziecka o masie ciała poniżej 40 kg. http://www.oipip.bydgoszcz.pl/sprawy-zawodowe/konsultanci/opinie/121218-opinia-konsultanta-wojewodzkiego-w-dziedzinie-pielegniarstwa-pediatrycznego-w-wojewodztwie-kujawsko-pomorskim  dostęp: 7.02.2019, 

aktualizacja wpisu: 24.06.2026