Wysoka temperatura, wilgoć i bezpośrednie działanie słońca mogą pogorszyć stabilność niektórych produktów leczniczych. Nie oznacza to jednak, że podczas upału wszystkie leki należy przenieść do lodówki. Podstawą bezpiecznej edukacji pacjenta jest sprawdzenie zaleceń dotyczących konkretnego preparatu, właściwe zaplanowanie transportu oraz szybka reakcja, gdy lek został pozostawiony w nagrzanym samochodzie lub na słońcu. W artykule zebraliśmy najważniejsze wskazówki dotyczące przechowywania leków podczas upałów, ich bezpiecznego transportu oraz postępowania w sytuacji, gdy preparat został narażony na wysoką temperaturę. 

Letnie upały są wyzwaniem dla organizmu człowieka. ale nie tylko … Wysoka temperatura może wpływać również na leki znajdujące się w domowej apteczce, przewożone w samochodzie, zabierane na plażę albo przechowywane podczas urlopu. Szczególnie ostrożnie należy postępować z preparatami wymagającymi zachowania określonego zakresu temperatur, takimi jak część insulin, leków biologicznych, szczepionek, kropli do oczu czy antybiotyków przygotowanych w postaci zawiesiny.

Pamietajmy, że nie istnieje jedna temperatura odpowiednia dla wszystkich produktów leczniczych. Część leków można przechowywać w temperaturze pokojowej, inne wymagają temperatury poniżej 25°C lub 30°C, a preparaty termolabilne (tzn, wrażliwe na wysokie temperatury) warunków chłodniczych. Dlatego najważniejsza zasada brzmi: należy sprawdzić informacje podane na opakowaniu i w ulotce konkretnego produktu. 

Nie każdy lek „psuje się” tak samo

Poza temperaturą na stabilność produktu leczniczego mogą wpływać:

• czas, przez jaki lek pozostawał w nieprawidłowych warunkach
• bezpośrednie działanie promieni słonecznych
• wilgotność
• postać farmaceutyczna leku
• rodzaj i szczelność opakowania
• to, czy preparat został już otwarty lub przygotowany do użycia
• indywidualne wymagania określone przez producenta

Inaczej może zachować się tabletka pozostawiona przez kilkanaście minut w torbie, inaczej zawiesina przygotowana z proszku, a jeszcze inaczej lek biologiczny lub insulina wymagająca zachowania ściśle określonych warunków. Nie należy zatem automatycznie zakładać, że każdy lek wystawiony na działanie ciepła natychmiast stanie się nieskuteczny lub toksyczny. Nie można jednak również uznać, że preparat jest bezpieczny wyłącznie dlatego, że jego wygląd się nie zmienił. Wysoka temperatura, światło i wilgoć mogą przyspieszać rozkład substancji czynnych, wpływać na jakość produktu lub zmniejszać skuteczność leczenia. Zmiany te nie zawsze są widoczne gołym okiem.

W edukacji pacjenta warto pokazać, gdzie znajduje się informacja dotycząca przechowywania leku. Najczęściej jest ona umieszczona:

• na opakowaniu zewnętrznym
• w punkcie „Jak przechowywać lek?” w ulotce
• w charakterystyce produktu leczniczego
• na etykiecie butelki, fiolki lub wstrzykiwacza

Pacjent może spotkać się między innymi z następującymi zaleceniami:

• przechowywać w temperaturze poniżej 25°C
• przechowywać w temperaturze poniżej 30°C
• przechowywać w lodówce w temperaturze od 2 do 8°C
• nie zamrażać
• chronić przed światłem
• przechowywać w oryginalnym opakowaniu
• po otwarciu zużyć w określonym czasie.

Nie należy zastępować tych informacji ogólną poradą, taką jak „wszystkie leki przechowujemy w chłodzie” albo „latem wszystko trzeba wkładać do lodówki”. Niska temperatura może być dla części produktów równie niekorzystna jak temperatura zbyt wysoka.

Gdzie przechowywać leki w domu podczas upału?

Najlepszym miejscem na domową apteczkę jest zamykana szafka znajdująca się w suchym, zacienionym i możliwie chłodnym pomieszczeniu, niedostępna dla dzieci oraz zwierząt. Leki powinny pozostawać w oryginalnych opakowaniach wraz z ulotkami. Opakowanie chroni część produktów przed światłem i wilgocią, a jednocześnie pozwala zachować nazwę leku, dawkę, numer serii, termin ważności oraz informację o warunkach przechowywania. Natomiast do przechowywania leków stanowczo nie służy:

• parapet
• szafka bezpośrednio nad kuchenką
• półka obok piekarnika lub kaloryfera
• łazienka
• nasłoneczniona kuchnia
• balkon
• torba pozostawiona na słońcu
• wnętrze samochodu lub bagażnik

Kuchnia i łazienka są szczególnie problematyczne z powodu okresowo podwyższonej temperatury i wilgotności. Domowa apteczka nie powinna też znajdować się bezpośrednio przy oknie.

Czy podczas upału można włożyć leki do lodówki?

Tylko wtedy, gdy wymaga tego dany produkt. Samodzielne przeniesienie wszystkich leków do lodówki nie jest właściwym rozwiązaniem. Niska temperatura, duża wilgotność, kondensacja pary wodnej albo przypadkowe zamrożenie mogą uszkodzić niektóre preparaty. Leki wymagające przechowywania w temperaturze od 2 do 8°C powinny znajdować się w lodówce zgodnie z zaleceniami producenta. W lodówce rekomendowane jest umieszczenie leków na środkowej półce, z dala od tylnej ściany i elementów chłodzących. Nie powinno się przechowywać ich na drzwiach lodówki, ponieważ są tam narażone na większe wahania temperatury. Warto również upewnić się, że domownicy wiedzą, iż konkretnego preparatu:

• nie wolno zamrażać
• nie należy dosuwać bezpośrednio do tylnej ściany lodówki
• nie wolno kłaść bezpośrednio na zamrożonym wkładzie chłodzącym.

Insulina podczas upałów

Edukację dotyczącą insuliny należy zawsze odnosić do konkretnej nazwy preparatu oraz rodzaju opakowania. Nieotwarte opakowania wielu insulin wymagają przechowywania w lodówce. Po rozpoczęciu stosowania zasady mogą być jednak inne. W zależności od produktu używany wstrzykiwacz lub wkład może być przechowywany poza lodówką przez określony czas i w określonej temperaturze.

Przykładowo dokumentacja jednego z preparatów insuliny wskazuje, że nieotwarte wkłady należy przechowywać w lodówce i chronić przed zamrożeniem, natomiast wkład znajdujący się już w używanym wstrzykiwaczu może być przechowywany maksymalnie przez cztery tygodnie w temperaturze nieprzekraczającej 30°C i nie powinien być w tym czasie ponownie umieszczany w lodówce. Jest to jednak przykład dotyczący konkretnego produktu, a nie uniwersalna zasada dla wszystkich insulin.

Dlatego prowadzac edukacje pacjebnta nie ograniczamy się do zdania: „insulinę przechowujemy w lodówce”. Warto wspólnie z pacjentem sprawdzić:

• czy wstrzykiwacz jest nowy, czy już używany
• ile dni może być używany po rozpoczęciu
• jaka jest maksymalna dopuszczalna temperatura
• czy preparatu nie wolno zamrażać
• jak należy go chronić przed światłem
• kiedy trzeba go wyrzucić

Uwaga praktyczna: Jeżeli u pacjenta stosującego insulinę dochodzi do niewyjaśnionego pogorszenia kontroli glikemii, warto sprawdzić warunki przechowywania insuliny i sprawność wstrzykiwacza. ALE…nie można jednak automatycznie uznać, że za hiperglikemię odpowiada przegrzany lek, możliwe są również inne przyczyny kliniczne czy dietetyczne.

Jak przewozić leki podczas podróży?

Przed wyjazdem pacjent powinien sprawdzić wymagania dotyczące wszystkich stale przyjmowanych leków, szczególnie tych przechowywanych w lodówce. Leki najlepiej przewozić:

• w oryginalnych opakowaniach
• w bagażu podręcznym, a nie w mocno nagrzewającym się bagażniku
• w miejscu osłoniętym od słońca
• w odpowiedniej torbie termoizolacyjnej, jeżeli preparat wymaga ochrony przed wysoką temperaturą
• wraz z ulotką lub informacją o wymaganych warunkach przechowywania.

Lek wymagający warunków chłodniczych nie powinien bezpośrednio dotykać zamrożonego wkładu. Preparat może bowiem ulec miejscowemu zamrożeniu, mimo że pacjent chciał jedynie ochronić go przed ciepłem.

Nie należy pozostawiać leków:

• w zaparkowanym samochodzie
• w schowku samochodowym
• w bagażniku
• na desce rozdzielczej
• w torbie plażowej
• w namiocie stojącym na słońcu
• obok nagrzanej szyby

Samochód może nagrzać się znacznie bardziej niż otoczenie. Dotyczy to również sytuacji, w której pacjent wychodzi „tylko na chwilę”. Przed podróżą warto sprawdzić, czy w miejscu noclegu dostępna będzie lodówka, ale także czy umożliwia ona bezpieczne przechowywanie leków. 

Lek został w nagrzanym samochodzie…co zrobić?

Pacjent nie powinien samodzielnie oceniać przydatności leku na podstawie dotyku opakowania albo wyglądu tabletki. Najpierw należy ustalić:

1. Jaki dokładnie lek został narażony na ciepło?
2. W jakiej postaci występuje: tabletki, syrop, zawiesina, ampułka, wstrzykiwacz, czopek?
3. Jakie warunki przechowywania wskazuje producent?
4. Czy opakowanie było otwarte?
5. Jak długo lek pozostawał w nieprawidłowych warunkach?
6. Gdzie się znajdował , np. na słońcu, w samochodzie, w bagażniku?
7. Czy można oszacować temperaturę?
8. Czy zmienił wygląd, zapach, konsystencję albo szczelność opakowania?
9. Czy jest to lek niezbędny, którego pominięcie dawki może być niebezpieczne?

Następnie należy skonsultować się z farmaceutą, lekarzem lub,  w przypadku wątpliwości dotyczących stabilności konkretnego produktu, z podmiotem odpowiedzialnym wskazanym w ulotce. Jeżeli preparat zmienił kolor, zapach lub konsystencję, opakowanie się rozszczelniło, tabletki uległy deformacji, czopki się stopiły albo roztwór zawiera widoczne cząstki, nie należy stosować go bez wcześniejszej konsultacji. Jednocześnie prawidłowy wygląd leku nie potwierdza, że zachował on pełną stabilność. Nie należy także automatycznie odstawiać leku niezbędnego w leczeniu choroby przewlekłej bez ustalenia bezpiecznego sposobu dalszego postępowania.

Upał może wpływać nie tylko na lek, ale także na pacjenta przyjmującego leki

W praktyce pielęgniarskiej trzeba rozróżnić dwa problemy:

• wpływ wysokiej temperatury na jakość produktu leczniczego
• wpływ przyjmowanych leków na zdolność organizmu do radzenia sobie z upałem.

Niektóre leki mogą zwiększać podatność pacjenta na odwodnienie, spadki ciśnienia, zaburzenia elektrolitowe, przegrzanie, omdlenia lub upadki. Szczególnej uwagi mogą wymagać pacjenci przyjmujący między innymi:

• leki moczopędne
• leki o działaniu antycholinergicznym
• niektóre leki przeciwpsychotyczne i przeciwdepresyjne
• część leków przeciwnadciśnieniowych
• beta-adrenolityki
• niesteroidowe leki przeciwzapalne
• preparaty litu
• leki powodujące sedację lub zaburzenia świadomości

Mechanizmy mogą obejmować między innymi zmniejszenie odczuwania pragnienia, nasilenie utraty płynów, ograniczenie pocenia, zaburzenie termoregulacji, spadek ciśnienia, pogorszenie przepływu nerkowego oraz zwiększenie ryzyka kumulacji niektórych substancji podczas odwodnienia. Ryzyko może być większe u osób starszych, przyjmujących wiele leków, z niewydolnością serca, chorobami nerek, cukrzycą lub zaburzeniami funkcji poznawczych.

Nie oznacza to, że leki te należy profilaktycznie odstawiać podczas upału. Pacjent nie powinien samodzielnie zmieniać dawki, pory przyjmowania ani przerywać leczenia. Ewentualna modyfikacja farmakoterapii lub zaleceń wymaga indywidualnej decyzji lekarza.

Na co powinna zwrócić uwagę pielęgniarka?

Podczas porady, wizyty domowej, edukacji przed wypisem albo kontaktu telefonicznego warto zapytać pacjenta:

• Gdzie przechowuje Pan lub Pani leki w domu?
• Czy to pomieszczenie mocno nagrzewa się w ciągu dnia?
• Czy któreś leki muszą być przechowywane w lodówce?
• Czy pacjent rozróżnia preparat nieotwarty od aktualnie używanego?
• Czy na opakowaniu zapisano datę otwarcia?
• W jaki sposób leki będą przewożone podczas urlopu?
• Czy pacjent korzysta z insuliny, leku biologicznego, pompy lub wstrzykiwacza?
• Czy wie, co zrobić, gdy lek pozostanie w samochodzie?
• Czy mieszka sam i ma osobę, która może się z nim skontaktować podczas upału?
• Czy przyjmuje leki moczopędne, psychotropowe lub inne preparaty mogące zwiększać ryzyko odwodnienia i przegrzania?

Krótka instrukcja dla pacjenta

Podczas edukacji można przekazać pacjentowi proste zasady:

1. Sprawdź ulotkę każdego leku. Nie wszystkie preparaty przechowuje się tak samo
2. Nie trzymaj leków na słońcu, w łazience ani w samochodzie
3. Nie wkładaj wszystkich leków do lodówki. Rób to tylko wtedy, gdy wymaga tego producent
4. Leki wymagające chłodzenia przewoź w odpowiednim opakowaniu, ale chroń je również przed zamrożeniem
5. Zapisuj datę otwarcia syropu, kropli, maści, zawiesiny lub wstrzykiwacza, jeśli czas stosowania po otwarciu jest ograniczony
6. Jeżeli lek został przegrzany, nie zgaduj. Sprawdź ulotkę i skontaktuj się z farmaceutą, lekarzem albo producentem.

Wysoka temperatura może pogorszyć stabilność niektórych leków, jednak nie ma jednej właściwej temperatury przechowywania dla wszystkich produktów leczniczych. Podstawą jest instrukcja producenta umieszczona na opakowaniu i w ulotce. Rola pielęgniarki obejmuje m.in. przypomnienie o przechowywaniu leków w chłodnym i zacienionym miejscu. Ważne jest również sprawdzenie, czy pacjent:

• rozumie zalecenia dotyczące konkretnego preparatu
• prawidłowo przechowuje lek po otwarciu
• potrafi bezpiecznie przewieźć lek termolabilny
• nie naraża preparatu na zamrożenie
• wie, co zrobić po przypadkowym przegrzaniu
• nie zmienia samodzielnie dawkowania leków podczas upału.

Źródła:

Pacjent.gov.pl Jak przechowywać leki. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/jak-przechowywac-leki dostęp: 5.07.2026

MZ. Przechowywanie i utylizacja leków. https://archiwum.mz.gov.pl/leki/produkty-lecznicze/przechowywanie-lekow/ strona archiwalna dostęp: 5.07.2026

 zdjęcie : Adobe Stock

Artykuł ma charakter edukacyjny i jest przeznaczony dla osób wykonujących zawody medyczne. Nie zastępuje charakterystyki produktu leczniczego, ulotki dołączonej do opakowania, procedur obowiązujących w danym podmiocie leczniczym ani indywidualnej konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Warunki przechowywania, transportu oraz czas stosowania po otwarciu należy każdorazowo sprawdzać dla konkretnego produktu. Pacjent nie powinien samodzielnie odstawiać leków ani modyfikować ich dawkowania podczas upału.