Jak dobrać laskę i prawidłowo z niej korzystać - rodzaje lasek, regulacja wysokości, technika chodzenia
Praktyczny instruktaż: jak wybrać odpowiedni typ laski, ustawić wysokość, dobrać końcówkę i nauczyć pacjenta bezpiecznego chodu, skrętów oraz pokonywania krawężników i schodów.
Laska jest jedną z najczęściej stosowanych pomocy ortopedycznych w praktyce ambulatoryjnej i szpitalnej. Dobrze dobrana poprawia stabilność, zmniejsza ryzyko upadku i może odciążyć kończynę dolną, ale tylko wtedy, gdy pacjent potrafi z niej korzystać. W realnym świecie błędy są przewidywalne: laska ustawiona za nisko, trzymana po złej stronie, używana „od święta”, a do tego śliska końcówka gumowa i chodzenie w kapciach. W praktyce pielęgniarskiej ważna jest szybka ocena funkcjonowania pacjenta, dopasowanie podstawowych parametrów sprzętu oraz krótki, praktyczny instruktaż, który pacjent potrafi odtworzyć.
Poniżej znajdziesz uporządkowany przewodnik: rodzaje lasek, zasady doboru, regulacja wysokości i technika chodzenia – tak, by dało się to wdrożyć na oddziale i w edukacji wypisowej.
Kiedy laska ma sens, a kiedy to za mało
Laska sprawdza się najczęściej u pacjentów z:
• lekkimi i umiarkowanymi zaburzeniami równowagi,
• bólem lub osłabieniem jednej kończyny dolnej (gdy potrzebne jest częściowe odciążenie),
• niewielką niestabilnością po urazie lub w chorobach zwyrodnieniowych,
• zaburzeniami chodu, gdzie kluczowe jest „trzecie podparcie”.
Ważna zasada praktyczna: jeżeli pacjent mimo laski wyraźnie traci równowagę, ma duży lęk przed upadkiem, „szarpie” chód albo wymaga stałej asekuracji, tto sygnał, że laska może być niewystarczająca i trzeba rozważyć inną pomoc (np. kule/balkonik) oraz konsultację lekarza/fizjoterapeuty.
Rodzaje lasek: co wybrać i dla kogo
Laska klasyczna (jednopunktowa) - najbardziej uniwersalna: podstawowe wsparcie i niewielkie odciążenie. Dobra dla pacjentów z łagodną niestabilnością, bólem stawu biodrowego/kolanowego czy po drobnych urazach, gdy pacjent ma zachowaną koordynację.
Laska z „łabędzią szyją” (offset) - uchwyt jest przesunięty, a obciążenie lepiej przenosi się na trzon laski. Często stabilniejsza i wygodniejsza dla osób, które mocniej opierają się na lasce.
Laska wielopunktowa (trójnóg/czwórnóg, tzw. „czwórka”) - ma szerszą podstawę, daje większą stabilność w staniu i przy wolnym chodzie. Sprawdza się u pacjentów z wyraźniejszym deficytem równowagi lub po incydentach neurologicznych. Minusy: bywa niewygodna na schodach i w wąskich przestrzeniach, łatwiej zahacza o przeszkody.
Laska składana - wygodna „na zewnątrz” i w podróży, ale bywa mniej stabilna. Dobra jako zapasowa, jeśli pacjent ma nawyk używania laski i nie polega na niej w pełnym odciążeniu.
Uchwyt: „T”, anatomiczny, „derby” - uchwyt ma znaczenie przy bólu dłoni i nadgarstka. U pacjentów z dolegliwościami reumatycznymi lub po urazach dłoni warto rozważyć uchwyt bardziej ergonomiczny, aby zmniejszyć punktowe przeciążenia.
Ważna wskazówka praktyczna: niezależnie od typu laski, warunkiem bezpieczeństwa jest sprawna końcówka gumowa i stabilne połączenia (brak luzów). Zużyta końcówka = realne ryzyko poślizgnięcia.
Dobór laski: szybkie kryteria kliniczne
W praktyce przy doborze zaopatrzenia ortopedycznego główną role odgrywa lekarza, fizjoterapeuta. Pielęgniarka/pielęgniarz może jednak również pełnić rolę osoby doradzającej. Warto, aby w doborze sprzętu kierowano się trzema pytaniami:
1. Po co pacjent potrzebuje laski? Stabilność, odciążenie, ból, lęk przed upadkiem?
2. Czy pacjent ma sprawne kończyny górne i chwyt? (ból barku, neuropatie, osłabienie dłoni mogą ograniczać użyteczność)
3. Jakie są warunki domowe? Progi, dywany, schody, ciasna łazienka, oświetlenie nocne.
Jeśli pacjent ma istotne zaburzenia równowagi, epizody zasłabnięć, znaczne zawroty głowy lub ograniczenia poznawcze, sama laska często nie zapewni bezpieczeństwa – wtedy priorytetem jest ocena ryzyka upadku i dobór bardziej stabilnej pomocy.
Regulacja wysokości: prosta zasada, którą da się wytłumaczyć pacjentowi
Najpraktyczniejsza jest zasada „linia nadgarstka”:
1. Pacjent stoi wyprostowany, w obuwiu, ręce swobodnie wzdłuż tułowia.
2. Uchwyt laski ustaw tak, by był na wysokości zgięcia nadgarstka.
3. Przy chwycie: łokieć lekko zgięty (ok. 15–30°), bark rozluźniony, bez unoszenia.
Co oznacza złe ustawienie w obserwacji?
• Za nisko: pacjent się pochyla, skraca krok, „wisi” na lasce, przeciąża nadgarstek.
• Za wysoko: pacjent unosi bark, napina kark, traci kontrolę i stabilność.
Po której stronie trzymać laskę?
Jest to kluczowy punkt edukacji.
Zasada: laskę trzymamy po stronie zdrowej (silniejszej), a nie po stronie chorej. Dlaczego? Bo laska ma przejąć część obciążenia i poprawić stabilizację – łatwiej kontrolować to stroną sprawniejszą.
Gotowy komunikat dla pacjenta: „Laska ma odciążyć słabszą nogę, dlatego trzymamy ją po stronie mocniejszej.”
Technika chodzenia z laską: instrukcja krok po kroku
Chód po płaskim - najprościej uczyć schematu: laska + słabsza/chora noga idą razem, potem krok nogą zdrową.
W praktyce wygląda to tak:
1. pacjent wysuwa laskę o mały krok do przodu,
2. dostawia/chodzi słabszą nogą do laski,
3. wykonuje krok zdrową nogą.
Ważne: laska ma być blisko ciała, nie „daleko przed sobą”. Pacjent nie powinien „gonić” laski.
Skręty i zawracanie - najwięcej potknięć dzieje się przy manewrach, nie przy chodzeniu po prostej. Dlatego warto uczyć zasady:
• skręcamy małymi krokami, przestawiając stopy,
• laska cały czas ma pozostać w kontakcie z podłożem i „iść z pacjentem”, a nie zostawać z tyłu.
Wstawanie i siadanie - częsty błąd: pacjent podpiera się laską jak poręczą, a laska odjeżdża. Bezpieczniej:
• do wstawania pacjent opiera się o stabilne podłoże (poręcz/łóżko/krzesło), a laskę chwyta dopiero po uzyskaniu stabilnej pozycji stojącej,
• do siadania: najpierw pacjent „czuje” krzesło łydkami, stabilizuje się, dopiero potem kontroluje zejście w dół.
Schody - prosta reguła i warunki bezpieczeństwa - pacjent powinien znać hasło: „Do góry zdrowa, w dół chora.”
• Wejście: najpierw noga zdrowa, potem słabsza + laska.
• Zejście: najpierw słabsza + laska, potem zdrowa.
Warunki minimalne:
• jeśli jest poręcz: jedna ręka na poręczy, laska w drugiej,
• nie niesiemy nic w dłoni (ręce są do równowagi),
• obuwie stabilne, antypoślizgowe.
Jeśli pacjent nie umie utrzymać równowagi w tym układzie lub boi się schodów – to jest wskazanie do ponownej oceny i treningu (często z fizjoterapeutą).
Najczęstsze błędy pacjentów z laską i szybka korekta
• Laska po złej stronie → „Po stronie zdrowej.”
• Zła wysokość → „Uchwyt na wysokości nadgarstka, łokieć lekko zgięty.”
• Zbyt długi krok laską → „Mały krok, laska blisko.”
• Skręty na sztywno → „Skręcamy małymi krokami.”
• Noszenie rzeczy w ręku → „Ręce są od równowagi, nie od bagażu.”
• Zużyta końcówka gumowa → wymiana + instruktaż, bo to element bezpieczeństwa.
Źródła:
Mayo Clinic: Tips for choosing and using canes. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/healthy-aging/in-depth/canes/art-20548206 dostęp: 20.12.2025
Skalska A. Upadki i zaburzenia chodu u osób w podeszłym wieku. Cz. 1. Medycyna Praktyczna 2021. https://www.mp.pl/geriatria/wytyczne/276532,upadki-i-zaburzenia-chodu-cz-1 dostęp: 20.12.2025
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH (NIZP PZH–PIB). Profilaktyka urazów wśród osób powyżej 60-go roku życia – materiały edukacyjne oraz raport Urazy wśród osób powyżej 60-go roku życia. https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2019/05/MATERIALY-EDUKACYJNE-DLAOSOB-60-www-all.pdf dostęp: 20.12.2025
Zdjęcie: Adobe Stock
Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny pacjenta ani zaleceń zespołu terapeutycznego oraz procedur obowiązujących w danej placówce.
To część mini-serii o bezpiecznym korzystaniu z pomocy ortopedycznych.
Chcesz mieć pełny obraz i gotowe wskazówki do edukacji pacjenta?
Sprawdź pozostałe artykuły z tej mini-serii:
· Balkonik - wsparcie w codziennym poruszaniu się
· Porównanie pomocy ortopedycznych - kiedy wybrać którą?
