Hashimoto jest jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób autoimmunologicznych tarczycy. U części pacjentek i pacjentów przez długi czas przebiega bez wyraźnych objawów, u innych prowadzi do niedoczynności tarczycy i dolegliwości, które łatwo pomylić ze zmęczeniem, stresem, starzeniem się organizmu albo konsekwencjami innych chorób. Dla pielęgniarki i położnej temat Hashimoto ma znaczenie praktyczne. Pacjentki często pytają o wyniki TSH, przyjmowanie lewotyroksyny, dietę, suplementy, problemy z masą ciała, ciążę, karmienie piersią czy przewlekłe zmęczenie. Rolą personelu pielęgniarskiego jest edukacja, obserwacja objawów, wychwytywanie niepokojących sygnałów oraz kierowanie pacjenta do właściwej konsultacji.

Choroba Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. W jej przebiegu układ odpornościowy wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko własnym strukturom tarczycy. Proces zapalny może stopniowo prowadzić do uszkodzenia miąższu gruczołu i zmniejszenia produkcji hormonów tarczycy. Nie każda osoba z rozpoznanym Hashimoto ma od razu niedoczynność tarczycy. U części pacjentów stężenia hormonów tarczycy pozostają prawidłowe, a leczenie polega przede wszystkim na obserwacji i kontroli. Jeśli jednak dochodzi do niedoboru hormonów tarczycy, konieczne może być leczenie substytucyjne lewotyroksyną.

Skąd pochodzi nazwa choroby Hashimoto?

Nazwa choroby Hashimoto pochodzi od nazwiska Hakaru Hashimoto, japońskiego lekarza chirurga, który w 1912 roku opisał charakterystyczne przewlekłe zapalenie tarczycy. Hashimoto pracował wtedy w Niemczech, w Berlinie. Opisał cztery przypadki choroby tarczycy, w której gruczoł był powiększony i nacieczony komórkami układu odpornościowego. Nazwał to schorzenie struma lymphomatosa, czyli w przybliżeniu „wole limfatyczne”. Później, gdy lepiej poznano autoimmunologiczny charakter choroby, zaczęto określać ją jako przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy albo właśnie chorobę Hashimoto - od nazwiska lekarza, który jako pierwszy ją opisał.

Objawy, które mogą sugerować niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy może rozwijać się stopniowo, dlatego objawy bywają niespecyficzne. Pacjent może zgłaszać:

• przewlekłe zmęczenie
• senność
• spowolnienie
• nietolerancję zimna
• suchą skórę
• łamliwość paznokci
• zaparcia
• przyrost masy ciała
• bóle mięśni i stawów
• obniżenie nastroju
• zaburzenia koncentracji
• chrypkę
• zaburzenia miesiączkowania lub problemy z zajściem w ciążę.

W praktyce pamiętajmy, że nie wszystkie powyższe objawy sprowadzają się „do tarczycy”.  Zmęczenie, depresja, wzrost masy ciała czy zaburzenia miesiączkowania mogą mieć wiele przyczyn. Zadaniem pielęgniarki i położnej jest zebranie informacji, zwrócenie uwagi na dynamikę objawów i zachęcenie pacjentki lub pacjenta do diagnostyki lekarskiej, jeśli objawy utrzymują się lub narastają.

Diagnostyka -co zwykle ocenia lekarz?

Podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku zaburzeń funkcji tarczycy jest oznaczenie TSH. W zależności od wyniku i obrazu klinicznego lekarz może zlecić oznaczenie fT4, czasem fT3, przeciwciał przeciwtarczycowych, w tym anty-TPO, oraz badanie USG tarczycy. W chorobie Hashimoto często stwierdza się podwyższone stężenie przeciwciał anty-TPO oraz charakterystyczny obraz tarczycy w badaniu ultrasonograficznym. Sam wynik przeciwciał nie zawsze oznacza konieczność leczenia, decyzja zależy od funkcji tarczycy, objawów, wieku pacjenta, chorób współistniejących, planów prokreacyjnych i oceny lekarza.

Edukacja pacjentki przy leczeniu lewotyroksyną

Jeśli u pacjenta rozpoznano niedoczynność tarczycy i zalecono lewotyroksynę, bardzo ważna jest prawidłowa edukacja dotycząca przyjmowania leku:

Lek zwykle przyjmuje się regularnie, o stałej porze, popijając wodą. Najczęściej zaleca się przyjmowanie rano na czczo, z zachowaniem odstępu przed posiłkiem i innymi lekami.

Warto przypomnieć pacjentowi, że wchłanianie lewotyroksyny mogą zaburzać niektóre produkty, suplementy i leki, zwłaszcza preparaty wapnia, żelaza, niektóre leki zobojętniające kwas żołądkowy, preparaty stosowane w refluksie oraz część leków obniżających stężenie cholesterolu. Pacjent nie powinien samodzielnie zmieniać dawki ani odstawiać leczenia, nawet jeśli poczuje się lepiej. Zmiany dawki wymagają kontroli lekarskiej i oceny wyników badań.

Pacjenci z Hashimoto często szukają informacji o diecie, glutenie, laktozie, jodzie, selenie, witaminie D i licznych suplementach. Warto podkreślać, że dieta może wspierać ogólny stan zdrowia, ale nie zastępuje leczenia niedoczynności tarczycy. Nie ma podstaw, aby każdej osobie z Hashimoto automatycznie zalecać dietę bezglutenową. Takie postępowanie może być uzasadnione u osób z celiakią, potwierdzoną nietolerancją lub innymi wskazaniami medycznymi. Podobnie suplementacja powinna wynikać z oceny stanu pacjenta, sposobu żywienia, wyników badań i zaleceń lekarza. W praktyce edukacyjnej bezpieczniej mówić o regularnych posiłkach, odpowiedniej podaży białka, warzyw, produktów pełnoziarnistych, zdrowych tłuszczów, kontroli masy ciała oraz leczeniu niedoborów, jeśli zostały potwierdzone.

Hashimoto a ciąża

U kobiet planujących ciążę lub będących w ciąży prawidłowa funkcja tarczycy ma szczególne znaczenie. Nieleczona lub źle wyrównana niedoczynność tarczycy może wiązać się z ryzykiem powikłań położniczych i niekorzystnym wpływem na rozwój dziecka. Położna i pielęgniarka powinny zwracać uwagę, czy pacjentka z rozpoznaną chorobą tarczycy pozostaje pod opieką lekarza, wykonuje zalecone badania kontrolne i wie, że w ciąży nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawki leku. Kobieta planująca ciążę, z nieprawidłowym TSH, rozpoznanym Hashimoto lub objawami niedoczynności tarczycy powinna zostać skierowana do lekarza prowadzącego lub endokrynologa.

Co powinno zaniepokoić w praktyce?

Do konsultacji lekarskiej warto zachęcić pacjenta, jeśli zgłasza narastające zmęczenie, senność, nietolerancję zimna, zaparcia, obrzęki, spowolnienie, zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, znaczne wahania masy ciała, objawy depresyjne lub kołatania serca po zmianie dawki leku. Szczególnej uwagi wymagają osoby starsze, pacjenci z chorobami serca, kobiety w ciąży, pacjentki planujące ciążę oraz osoby przyjmujące wiele leków i suplementów. W tych grupach zarówno niedobór, jak i nadmiar hormonów tarczycy może mieć istotne znaczenie kliniczne.

Żródła:

Hashimoto – zatrzymaj rozwój choroby. Pacjent.gov.pl dostęp: 10.06.2026

Krzemińska A. AZT typu Hashimoto – profilaktyka żywieniowa i wsparcie dietą w chorobie, część 2 https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-tarczycy/azt-typu-hashimoto-profilaktyka-zywieniowa-i-wsparcie-dieta-w-chorobie-czesc-2/ Dostęp: 10.06.2026

Klubo-Gwieździńska J. Wartofsky L. Choroba Hashimoto – etiologia, rozpoznanie i leczenie na podstawie aktualnych danych naukowych. Medycyna Praktyczna 2023. https://www.mp.pl/endokrynologia/wytyczne/309775,choroba-hashimoto-etiologia-rozpoznanie-i-leczenie-na-podstawie-aktualnych-danych-naukowych dostęp: 10.06.2026

zdjęcie : Adobe Stock

-------

Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnostyki, indywidualnej oceny stanu zdrowia ani zaleceń terapeutycznych wydanych przez lekarza. Rozpoznanie choroby Hashimoto, niedoczynności tarczycy, interpretacja wyników badań laboratoryjnych i obrazowych oraz decyzje dotyczące leczenia, dawkowania lewotyroksyny, suplementacji i kontroli w ciąży należą do lekarza. Pielęgniarka i położna mogą wspierać pacjentkę lub pacjenta poprzez edukację zdrowotną, obserwację objawów, wzmacnianie zaleceń dotyczących regularnego przyjmowania leków oraz kierowanie do konsultacji lekarskiej w przypadku niepokojących objawów, ciąży, planowania ciąży, działań niepożądanych lub wątpliwości dotyczących leczenia.