Podanie witaminy K noworodkowi po urodzeniu jest jedną z rutynowych procedur profilaktycznych wykonywanych w pierwszych godzinach życia dziecka. Dla personelu medycznego jest to postępowanie dobrze znane, ale dla części rodziców może budzić pytania, obawy albo sprzeciw. Dlatego rola pielęgniarki i położnej, poza wykonaniem zleconej procedury, obejmuje również spokojne wyjaśnienie jej celu, obserwację dziecka, właściwe udokumentowanie podania oraz reagowanie w sytuacji odmowy.

Witamina K jest niezbędna do prawidłowego przebiegu procesu krzepnięcia krwi. Uczestniczy w wytwarzaniu czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K. Jej niedobór może prowadzić do groźnych krwawień, określanych jako krwawienie z niedoboru witaminy K-VKDB, od angielskiego Vitamin K Deficiency Bleeding. Noworodki są szczególnie narażone na ten problem, ponieważ rodzą się z małymi zapasami witaminy K, jej transport przez łożysko jest ograniczony, mleko kobiece zawiera niewielkie ilości tej witaminy, a flora jelitowa noworodka nie jest jeszcze rozwinięta w stopniu umożliwiającym jej skuteczną syntezę.  

Dlaczego właśnie noworodek potrzebuje profilaktyki?

U osoby dorosłej część zasobów witaminy K znajduje się w wątrobie, a dodatkowo pewne ilości tej witaminy mogą być wytwarzane przez bakterie jelitowe. U noworodka ten mechanizm jest niedojrzały. Dziecko nie ma jeszcze odpowiednio ukształtowanej mikrobioty jelitowej, a zapasy witaminy K po urodzeniu są niewielkie. Celem profilaktyki jest zapobieganie krwawieniu z niedoboru witaminy K. VKDB może przebiegać w różnym czasie i z różnym nasileniem. Problem polega na tym, że krwawienie może pojawić się nagle, również u dziecka, które wcześniej wyglądało na zdrowe. Krwawienie może dotyczyć skóry, błon śluzowych, kikuta pępowiny, przewodu pokarmowego, dróg moczowych, ale najgroźniejsze są krwawienia wewnętrzne, w tym krwawienia śródczaszkowe. Te ostatnie mogą prowadzić do trwałych następstw neurologicznych, a nawet do zgonu dziecka.

W praktyce klinicznej wyróżnia się trzy postacie VKDB:

• postać wczesna występuje w pierwszej dobie życia. Ryzyko jej wystąpienia może być większe, gdy matka w czasie ciąży przyjmowała niektóre leki wpływające na metabolizm witaminy K lub układ krzepnięcia
• postać klasyczna pojawia się zwykle między 2 a 7 dobą życia. Może objawiać się krwawieniem z przewodu pokarmowego, skóry, błon śluzowych lub kikuta pępowiny
• postać późna występuje od 2 tygodnia życia do kilku miesięcy po urodzeniu. Szczególnie dotyczy dzieci karmionych wyłącznie piersią, dzieci, które nie otrzymały profilaktyki po urodzeniu, oraz niemowląt z chorobami przebiegającymi z zaburzeniami wchłaniania lub cholestazą. Późna postać VKDB jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ często wiąże się z krwawieniami śródczaszkowymi. 

Dlaczego zaleca się podanie domięśniowe?

W praktyce najważniejsza jest skuteczność i pewność, że dziecko otrzymało właściwą dawkę. Z tego powodu preferowaną drogą jest podanie domięśniowe witaminy K po urodzeniu. Polskie zalecenia wskazują na profilaktyczne podanie witaminy K noworodkom w ciągu pierwszych godzin życia, a materiały omawiające zalecenia PTN podkreślają domięśniową drogę podania jako rekomendowaną.  

Dla pielęgniarki i położnej profilaktyka witaminą K poza czynnością techniczną wykonywaną na zlecenie jest też również elementem bezpieczeństwa noworodka i komunikacji z rodzicami. W praktyce warto pamiętać o:

• edukacji rodziców - warto wyjaśnić prostym językiem, że witamina K nie jest szczepionką. Jest podawana po to, aby zmniejszyć ryzyko groźnych krwawień wynikających z naturalnie niskiego poziomu witaminy K u noworodka
• spokojna rozmowa przy wątpliwościach - sprzeciw rodziców często wynika z lęku, nadmiaru informacji z internetu albo mylenia witaminy K ze szczepieniem. Warto unikać tonu oceniającego. Lepszy efekt daje spokojne wyjaśnienie: po co podaje się witaminę K, jakie są konsekwencje jej niepodania i dlaczego droga domięśniowa jest uznawana za najskuteczniejszą
• obserwacja dziecka - położna i pielęgniarka powinny zwracać uwagę na objawy mogące sugerować krwawienie lub zaburzenia krzepnięcia, takie jak: krwawienie z kikuta pępowiny, przedłużone sączenie krwi z miejsca wkłucia, smoliste stolce, krwawe wymioty, liczne wybroczyny, niepokojąca senność, drgawki, bladość, objawy pogorszenia stanu ogólnego
• dokumentacja - podanie witaminy K powinno być odnotowane w dokumentacji medycznej zgodnie z obowiązującymi zasadami. Wpis powinien obejmować m.in. datę i godzinę podania, nazwę preparatu, dawkę, drogę podania oraz podpis osoby wykonującej procedurę. W przypadku odmowy rodziców konieczne jest, poza poinformowaniem lekarza, staranne udokumentowanie rozmowy, przekazanych informacji, decyzji rodziców oraz dalszego postępowania zgodnego z procedurą obowiązującą w danym podmiocie leczniczym.

Czy są przeciwwskazania do podania witaminy K?

Przeciwwskazania dotyczą przede wszystkim konkretnej drogi podania lub szczególnych sytuacji klinicznych. W przypadku podejrzenia zaburzeń krzepnięcia, hemofilii lub innych obciążeń decyzja dotycząca sposobu podania powinna należeć do lekarza. Nie oznacza to jednak, że dziecko nie potrzebuje profilaktyki, może wymagać indywidualnego sposobu postępowania.

Polskie zalecenia i rekomendacje 

W Polsce profilaktyka krwawienia z niedoboru witaminy K jest elementem standardowej opieki nad noworodkiem. Standard organizacyjny opieki okołoporodowej wskazuje, że położna odpowiedzialna za opiekę nad noworodkiem wykonuje procedury postępowania ze zdrowym noworodkiem, w tym profilaktykę krwawienia wywołanego niedoborem witaminy K, zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Aktualne brzmienie standardu podkreśla również, że procedury u zdrowego noworodka są wykonywane po przekazaniu informacji matce i uzyskaniu zgody, zgodnie z przepisami o prawach pacjenta. 

Zgodnie z polskimi zaleceniami publikowanymi przez środowisko pediatryczne i neonatologiczne, podstawową rolę w profilaktyce VKDB odgrywa domięśniowe podanie witaminy K po urodzeniu. W uproszczonym schemacie dawkowania, na podstawie zaleceń Konsultanta Krajowego w dziedzinie pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, noworodki o masie ciała powyżej 1500 g powinny otrzymać 1 mg witaminy K domięśniowo, a noworodki o masie ciała do 1500 g — 0,5 mg. 

Źródła:

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250001525/O/D20251525.pdf dostep: 20.06.2026

Zapobieganie krwawieniu z niedoboru witaminy K u noworodków. Medycyna Praktyczna 2016. https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/wytyczne/148943,zapobieganie-krwawieniu-z-niedoboru-witaminy-k-u-noworodkow dostęp: 20.06.2026

Jackowska T, Peregud-Pogorzelski J. Erratum to: Prevention of bleeding with vitamin K. Recommendations National Consultant in the field of Pediatrics and the Polish Paediatric Society (2016) [Pediatria Polska 2016;91(6): 602–605]. Pediatria Polska - Polish Journal of Paediatrics. 2017;92(1):119-119. https://www.ump.edu.pl/media/uid/267466f22aecf9d59d18/f90554.pdf&ved=2ahUKEwjr76rg29OVAxVxSPEDHUqePaUQFnoECCEQAQ&usg=AOvVaw1U41vhK29knLoHftdzseK2 dostęp: 20.06.2026

Dziedzic K, Jakubowska-Pietkiewicz E. Suplementacja witaminy K u noworodków. Przegląd Pediatryczny.2021;50(4):48-54. doi:10.26625/10104 https://przegladpediatryczny-artykuly.pl/wp-content/uploads/2025/08/2021-4/PP_4-2021_10.26625_10104_Pogladowa_Witamina_K.pdf dostęp: 20.06.2026

O standardzie opieki okołoporodowej pisaliśmy w artykułach:

Nowy standard opieki okołoporodowej w praktyce położnej - co warto wiedzieć?

Od 7 maja obowiązuje nowy standard opieki okołoporodowej. Ważne zmiany dla kobiet w ciąży i rodzących

  zdjęcie; Adobe Stock

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje aktualnych procedur obowiązujących w danym podmiocie leczniczym, zaleceń konsultantów krajowych, rekomendacji towarzystw naukowych ani decyzji lekarza sprawującego opiekę nad noworodkiem.