W Polsce jeszcze kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu istniała możliwość zdobywania kwalifikacji pielęgniarki lub położnej na poziomie szkoły policealnej (tzw. studium) bądź liceum medycznego. Jednak wraz z rozwojem systemu ochrony zdrowia, zmianami w prawie, a także rosnącymi wymaganiami dotyczącymi kompetencji i odpowiedzialności zawodowej, kształcenie na tych szczeblach edukacyjnych zostało wygaszone. Poniżej przedstawiamy najważniejsze powody i czynniki, które wpłynęły na tę decyzję.

Jednym z kluczowych czynników zmieniających system kształcenia pielęgniarek i położnych w Polsce były dyrektywy Unii Europejskiej, które wprowadzały standardy minimalne dla zawodów medycznych, w tym dla zawodów pielęgniarki i położnej. Aby świadczyć usługi medyczne i być uznawanym w innych krajach UE, konieczne stało się spełnienie odpowiednich wymogów edukacyjnych.

• unifikacja edukacji w krajach UE – w ramach tzw. procesu bolońskiego i harmonizacji systemów szkolnictwa wyższego w Unii Europejskiej, kierunki medyczne – w tym pielęgniarstwo i położnictwo – zostały przyporządkowane do szkolnictwa wyższego
• wymóg określonej liczby godzin praktyk i zajęć teoretycznych - standardy unijne nakazują, by przyszłe pielęgniarki i położne odbyły określoną liczbę godzin kształcenia teoretycznego oraz praktycznego, co w konsekwencji zdecydowanie przekraczało zakres programów licealnych czy policealnych.

Współcześnie pielęgniarka czy położna nie tylko wykonuje podstawowe czynności pielęgnacyjne, ale także pełni rolę specjalisty w zakresie opieki zdrowotnej, koordynacji leczenia, edukacji pacjenta czy profilaktyki chorób. Wraz z rozwojem technologii medycznych i rozbudową procedur:

• wzrósł zakres umiejętności i wiedzy - pielęgniarki i położne muszą znać zaawansowane procedury medyczne, obsługę aparatury, zasady farmakoterapii, a często również prowadzić działania diagnostyczne (np. pobieranie materiału do badań) czy terapeutyczne (np. szczepienia, leczenie ran).
• potrzeba solidnej bazy naukowej - praktyce pielęgniarskiej i położniczej coraz większy nacisk kładzie się na Evidence-Based Practice (praktykę opartą na dowodach naukowych). Oznacza to konieczność rozumienia i analizowania badań naukowych, co wymaga szerszego przygotowania akademickiego.

W miejsce wcześniejszych form kształcenia na poziomie szkoły średniej i policealnej wprowadzono system studiów wyższych. Obecnie w Polsce pielęgniarki i położne kształcą się na:

• studiach licencjackich (I stopnia) - trwają 3 lata (6 semestrów) i kończą się uzyskaniem tytułu licencjata pielęgniarstwa lub licencjata położnictwa
• studiach magisterskich (II stopnia) - trwają zwykle 2 lata (4 semestry) i są kontynuacją dla absolwentów studiów licencjackich.

Dzięki temu absolwenci posiadają dyplom uczelni wyższej, a ich kwalifikacje są uznawane na terenie całej Unii Europejskiej (po spełnieniu określonych wymogów formalnych i językowych, w zależności od kraju).

Polskie przepisy również ewoluowały w kierunku podniesienia standardu kształcenia pielęgniarek i położnych. Wprowadzono zmiany ustawowe oraz rozporządzenia, które:

• zastrzegły tytuł zawodowy - prawo wykonywania zawodu pielęgniarki czy położnej jest przyznawane wyłącznie osobom, które ukończyły studia co najmniej na poziomie licencjackim
• uregulowały samorząd zawodowy - samorząd pielęgniarek i położnych (okręgowe izby pielęgniarek i położnych oraz Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych) również aktywnie uczestniczy w weryfikacji i zatwierdzaniu programów studiów oraz ustala wymagania, jakie muszą spełnić absolwenci.

Eliminacja kształcenia na poziomie policealnym i licealnym pozwoliła ujednolicić standard przygotowania pielęgniarek i położnych. Dzięki temu wzrósł prestiż zawodu, gdyż studia wyższe przyczyniają się do postrzegania pielęgniarstwa i położnictwa jako zawodów wymagających pogłębionej wiedzy, a nie tylko umiejętności praktycznych. Dyplom uczelni wyższej jest uznawany w innych krajach, co otwiera możliwości pracy w swoim zawodzie poza granicami kraju 

Brak kształcenia pielęgniarek i położnych na poziomie policealnym i licealnym to skutek zmian w polskim systemie edukacji, dostosowania się do dyrektyw unijnych oraz rosnących wymagań stawianych przed tymi zawodami. Dostosowanie polskiego systemu do wymogów ustawowych i unijnych (określających m.in. minimalny poziom kształcenia – studia wyższe I stopnia) spowodowało wygaszenie dawnych form edukacji na poziomie licealnym i policealnym. 

Źródła: 

Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej. Pierwotnie opublikowana w Dz.U. 2011 nr 174, poz. 1039. Aktualny tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r. poz. 551 (z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej. Dz.U. 2019 poz. 1573.

Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych - NIPiP wspiera i opiniuje akty prawne oraz rozporządzenia dotyczące kształcenia, a także publikuje oficjalne komunikaty, w których wyjaśnia m.in. dlaczego kształcenie odbywa się obecnie wyłącznie na poziomie uczelni wyższych.

Ministerstwo Zdrowia (MZ)

zdjęcie: adobe stock

Treści z serwisu pielęgniarki.com.pl – pielęgniarstwo i położnictwo w praktyce mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady specjalistycznej, medycznej, lekarskiej czy pielęgniarskiej.