2026-10-22Pielęgniarstwo pediatrycznePielęgniarstwo rodzinne (POZ)Pielęgniarstwo środowiska nauczania i wychowaniaPołożnictwo

Ból ucha u dziecka w praktyce pielęgniarki. Kiedy potrzebny jest antybiotyk?

Ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci - ocena objawów, wskazania do antybiotykoterapii i edukacja rodziców

Ból ucha u dziecka jest częstą przyczyną konsultacji w podstawowej opiece zdrowotnej i poradniach pediatrycznych. Najczęściej towarzyszy infekcjom górnych dróg oddechowych. Rodzice często pytają, czy konieczne jest podanie antybiotyku. W praktyce pielęgniarskiej ważne są przede wszystkim ocena stanu dziecka, rozpoznanie objawów alarmowych oraz edukacja rodziców.

Ostre zapalenie ucha środkowego: objawy i rozpoznanie

Ostre zapalenie ucha środkowego (OZUŚ) najczęściej rozwija się w następstwie infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych. Chorobie mogą towarzyszyć ból ucha, gorączka, rozdrażnienie, zaburzenia snu, pogorszenie apetytu i przejściowe osłabienie słuchu. U niemowląt objawy bywają mniej charakterystyczne. Zgodnie z rekomendacjami z 2025 roku (źródła poniżej) rozpoznanie OZUŚ wymaga uwzględnienia objawów klinicznych oraz zmian stwierdzonych w badaniu otoskopowym, takich jak uwypuklenie błony bębenkowej czy obecność treści ropnej za błoną. Sam ból ucha nie wystarcza do rozpoznania choroby.

Co pielęgniarka/położna może ocenić?

W pierwszym kontakcie z dzieckiem i rodzicem należy zwrócić uwagę na:

  • wiek dziecka i czas trwania dolegliwości
  • nasilenie bólu i wysokość gorączki
  • stan ogólny, aktywność i reakcję na otoczenie
  • przyjmowanie płynów i oddawanie moczu
  • obecność wymiotów lub wycieku z ucha
  • wcześniejsze zapalenia ucha i choroby współistniejące
  • leki podane w domu oraz ich skuteczność.

Zebrane informacje pomagają określić pilność konsultacji lekarskiej. Szczególnej uwagi wymagają niemowlęta i dzieci z zaburzeniami odporności.

Kiedy konieczna jest pilna konsultacja lekarska?

Niepokojące objawy to silny lub narastający ból ucha, wysoka gorączka, wyciek z ucha, pogorszenie stanu ogólnego oraz objawy odwodnienia. Szczególnie alarmujące są obrzęk i zaczerwienienie za uchem, odstawanie małżowiny usznej, zaburzenia równowagi, sztywność karku i zaburzenia świadomości. Mogą one wskazywać na powikłania wymagające natychmiastowej pomocy medycznej.

Czy antybiotyk zawsze jest konieczny?

Nie. Zgodnie z rekomendacjami z 2025 roku u części dzieci z niepowikłanym OZUŚ można zastosować strategię czujnej obserwacji przez 48-72 godziny, połączoną z leczeniem przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Natychmiastowe rozpoczęcie antybiotykoterapii zaleca się między innymi:

  • u dzieci poniżej 6 miesiąca życia
  • przy wysokiej gorączce (powyżej 39°C), znacznym nasileniu bólu i wymiotach
  • u dzieci poniżej 2 roku życia z obustronnym OZUŚ
  • u pacjentów z wyciekiem z ucha
  • u dzieci z wadami twarzoczaszki, zespołem Downa, zaburzeniami odporności lub nawracającymi zapaleniami ucha.

U dzieci poniżej 2 roku życia z jednostronnym zapaleniem i umiarkowanymi objawami decyzję o obserwacji lub rozpoczęciu antybiotykoterapii podejmuje lekarz. W pozostałych przypadkach niepowikłanego OZUŚ możliwe jest odroczenie antybiotykoterapii, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniej obserwacji i możliwości ponownej oceny dziecka. Rekomendacje wskazują amoksycylinę jako antybiotyk pierwszego wyboru. O zastosowaniu leku, jego dawkowaniu i czasie terapii decyduje lekarz.

Niezależnie od decyzji o antybiotykoterapii dziecko wymaga odpowiedniego leczenia przeciwbólowego. Rekomendacje zalecają stosowanie ibuprofenu lub paracetamolu, a ibuprofen wskazują jako lek preferowany, jeśli nie występują przeciwwskazania.

Pielęgniarka/położna może wyjaśnić rodzicom, że:

  • antybiotyk nie zastępuje leczenia bólu
  • lek przeciwbólowy należy stosować zgodnie z wiekiem, masą ciała i zaleceniami
  • nie wolno podawać antybiotyków pozostałych po wcześniejszej infekcji
  • zaleconej antybiotykoterapii nie należy samodzielnie modyfikować
  • wyciek z ucha wymaga konsultacji lekarskiej
  • brak poprawy po 48-72 godzinach lub wcześniejsze pogorszenie stanu dziecka wymaga ponownej oceny.

Warto również przypomnieć, że żółty lub zielony katar nie przesądza o zakażeniu bakteryjnym ani o konieczności stosowania antybiotyku. Nie należy także samodzielnie stosować kropli do uszu, zwłaszcza przy podejrzeniu perforacji błony bębenkowej.

Ostre zapalenie ucha środkowego u dziecka nie zawsze wymaga antybiotykoterapii. Polskie rekomendacje dopuszczają czujną obserwację w wybranych przypadkach, wskazując jednocześnie sytuacje wymagające natychmiastowego leczenia przeciwbakteryjnego. W praktyce pielęgniarskiej kluczowe pozostają ocena objawów, rozpoznawanie zagrożeń, edukacja rodziców i zapewnienie ciągłości opieki.

 

Źródła

Albrecht P, Hryniewicz W, Kuch A, Radzikowski A. (red.) „Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego cz.1. Zakażenia górnych drog oddechowych”. Narodowy Instytut Leków, NPZ, Warszawa 2025. ISBN: 978-83-975073-0-2.
 https://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/2026/01/Rekomendacje-postepowania-w-zakazeniach-ukladu-oddechowego%202025.pdf dostęp: 30.09.2026

zdjęcie: Adobe Stock 

 

Artykuł stanowi zaktualizowaną i przebudowaną wersję materiału opublikowanego na portalu Pielęgniarstwo i Położnictwo w praktyce (pielegniarki.com.pl) we wrześniu 2017 roku. Treść dostosowano do polskich rekomendacji postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego z 2025 roku oraz uzupełniono o zagadnienia ważne dla praktyki pielęgniarskiej. Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny klinicznej ani obowiązujących procedur postępowania.

 


KOMENTARZE
Dodaj komentarz
button
close
SPECJALNOŚCI